bất toàn & hoàn toàn

Thật ra trong thực tánh chân đế không có khái niệm toàn hảo và bất toàn. Nhưng khi có sự mong mỏi đạt đến một lý tưởng toàn hảo thì mới có khái niệm bất toàn đối nghịch với ý niệm toàn hảo mà sinh ra chấp thủ nhị nguyên. Khi nói câu này thầy chỉ muốn nhắc rằng nếu muốn cầu toàn trong ảo vọng một cách nhị nguyên như vậy thì tốt hơn là nên trở về nhận ra tính bất nhị ngay trong thế giới vô thường, bất toại và vô ngã này. Giác ngộ chính là thấy ra mọi hiện tượng thế gian đều không hoàn hảo như lý tưởng cầu toàn, do đó buông xuống cái ta ảo tưởng lăng xăng tạo tác để cầu toàn, mới giác ngộ ra thực tánh chân đế như nó đang là vượt ngoài khái niệm toàn hảo và bất toàn.

Tính chất bất toàn của cuộc sống là sự thật hiển nhiên mà đức Phật gọi là Tập Đế và Khổ Đế cần được thấy biết qua trải nghiệm chứ không phải qua bình luận, hoặc hiểu biết bằng lý trí, vì vậy con chỉ cần thật sự trải nghiệm, chiêm nghiệm, thì có thể tự mình thể nghiệm mà tỉnh ngộ hay thấy ra sự thật hiển nhiên này.

Người không giác ngộ chỉ mong mọi sự mọi vật đều hoàn hảo theo ý mình nên không thấy ra chính cái ý muốn tạo tác để trở thành sinh khởi nơi người ấy đã tạo ra sự sinh, hữu, tác, thành trong đời sống, mà cái gì do ý sinh, có hiện tướng, có tạo tác, có trở thành thì cái đó là bất toàn, là tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này. Đó chính là sự bất toàn của cuộc sống.

Ngược lại, bậc giác ngộ vì thấy ra tính chất bất toàn của Tập Đế, khổ Đế nên không sinh khởi ý muốn tạo tác để trở thành nữa, vì thế vị ấy thoát khỏi sinh, hữu, tác, thành của Tập Đế và Khổ Đế, do vậy toàn bộ khổ uẩn này được đoạn diệt mà gọi là Diệt Đế và Đạo Đế. Đó là lý do vì sao đức Phật dạy trong Tiểu Bộ Kinh: "Vì có cái không sinh, không hữu, không tác, không thành, nên mới có thể thực hiện được sự thoát ly sinh, hữu, tác, thành". Và đó cũng chính là sự giải thoát sự bất toàn của cuộc sống.

Vì có như vậy con người mới khôn ra và dần dần biết đâu đúng đâu sai, đâu tốt đâu xấu mà tiến hóa, nếu không làm sao tiến hóa được?