nghiệp, sinh mệnh & định mệnh

Nghiệp là một đạo lý không đơn giản như chúng ta tưởng, nên đưỡc xem là một trong những pháp không thể nghĩ bàn (acinteyya dhamma), nghĩa là không nên suy luận hay tưởng tượng quá xa, nếu suy luận nhiều quá có thể bị điên loạn. Chủ yếu khi dạy đạo lý này đức Phật chỉ muốn giúp chúng ta quan sát, chiêm nghiệm sự vận hành của nghiệp nơi chính mình hay ở tha nhân để một mặt tránh hành động, nói năng, suy nghĩ sai trái, bất thiện gây tổn hại hoặc thực hiện những điều tốt lành, hiền thiện cho mình và người, mặt khác giúp chúng ta thoát khỏi lưới nghiệp của chính mình chứ không đổ thừa cho định mệnh và nhất là biết chịu trách nhiệm hành vi của mình chứ không tin vào bất cứ hình thức thưởng phạt nào từ bên ngoài.

Theo đạo lý về nghiệp, khi một người bị hại chính là anh ta đang thọ nghiệp quả do một nghiệp nhân mà anh ta đã tạo trong quá khứ, còn người gây hại chỉ là duyên để cho nghiệp quả ấy có cơ hội trổ sinh mà thôi. Duyên giúp cho một nghiệp quả nào đó trổ sinh không nhất thiết phải liên hệ nhân quả với nghiệp ấy, nghĩa là duyên ấy có thể độc lập với nghiệp kia. Ví dụ, một người bị vấp sợi dây ngả gảy xương. Sợi dây là duyên còn việc gảy xương thỉ do nhiều nguyên nhân khác trong quá khứ.

Duyên có thể vô tri, vô tình hay hữu ý. Trường hợp sợi dây là vô tri như đã nói trên, dĩ nhiên nó không tạo nghiệp gì cả. Trường hợp một cậu bé liệng đá hái xoài lại gây thương tích cho một ông lão, nó vô tình gây hại chứ không cố ý. Trường hợp một người cố ý hãm hại người khác thì dĩ nhiên cố ý là đã tạo nghiệp rồi. Tuy nhiên nhân hãm hại này có thể có liên quan trực tiếp với quả bị hãm hại nếu hai người này có oan trái vay trả với nhau. Cũng có thể không liên quan nhân quả từ trước, mà nhân của người này chỉ là duyên cho quả của người kia mà thôi.

Vì đang bận công việc xây tháp nên thầy trả lời hơi trể, mong con thông cảm cho.

1. Tất nhiên nếu con tin vào nghiệp thì cái gì con đang gánh chịu chính là nghiệp quả phát xuất từ một nghiệp nhân nào đó trong quá khứ. Tuy nhiên, nghiệp không phải chỉ đơn thuần là gieo nhân gặt quả một cách máy móc, nghiệp còn mang tính giáo dục và tôi luyện rất cao. Một người đã từng tạo nghiệp sai lầm nay gặt hái quả khổ, đó là luật nhân quả thuần túy. Nhưng thái độ phản ứng đối với quả khổ ấy thì còn tùy trình độ nhận thức của mỗi người. Có câu danh ngôn nói rằng: "Cảnh khổ là nấc thang cho bậc anh tài, là kho tàng cho người khôn khéo và là vực thẳm cho những kẻ yếu đuối". Đó chính là ý nghĩa giáo dục và tôi luyện của nghiệp đặc biệt là phương diện quả khổ. Có thể nhờ khổ như vậy mà con có duyên với thiền. Con thấy đó, mục đích của thiền tuệ chính là nhận ra bản chất thật của đời sống (pháp): Vô thường, khổ, vô ngã. Những người có điều kiện sống tốt, như ở Tây phương chẳng hạn, họ rất ít tu, và nếu có tu thì cũng là tu với tham vọng hoặc chỉ là xa xỉ mà thôi.

2. Nếu con tu thiền định để vững tâm đối diện với những thử thách của cuộc đời hay để trợ duyên cho thiền tuệ thì thầy hoan nghinh, nhưng nếu để có ít thần thông đủ xài thì e rằng không ổn, vì điều này chứng tỏ con không sẵn sàng học bài học tôi luyện trong cảnh khổ rồi, đúng không? Hãy can đảm và trầm tĩnh sáng suốt lên để đối diện với bản chất thật của cuộc sống. Tu không hẳn phải lánh đời bằng cách trốn vào rừng. Rừng có thể cho con yên tĩnh, nhưng ngược lại cũng có thể cướp đi nơi con lòng can đảm đối diện với những thử thách cam go, những sự thật phủ phàng để học ra bài học giác ngộ.

3. Nếu con thật sự nhận chân được xuất gia là con đường duy nhất phù hợp với mình, con không thể đi con đường nào khác, thì có lẽ không có bất kỳ lý do gì để con phải phân vân lựa chọn. Khi một người do dự thì sẽ có vô số lý do để mà... bỏ qua cơ hội! Không có sự tiến tới nảo không có lực cản, điều quan trọng là đã lượng định được hướng đi có tốt chưa và khi đã định hướng rồi thì liệu có khả năng để vượt qua lực cản hay không mà thôi. Chúc con thành công.

Giết cha thì vẫn phạm tội ngũ nghịch. Người cha làm điều tội lỗi như vậy là đáng trừng phạt, nhưng ông vẫn là cha. Có thể tâm thần ông ta không ổn hay vì một bệnh hoạn đáng thương nào đó mới làm như vậy, một người bình thường không thể làm được chuyện này. Nếu giết cha vì bị dồn vào đường cùng phải tự vệ, hay không cố ý, thì tội nhẹ hơn. Nhưng nếu giết cha vì hận thù, hay rửa nhục thì đối với pháp luật vẫn là tội nặng, huống chi tội ngũ nghịch. Bởi vì người con còn có thể có nhiều biện pháp ứng phó, chẳng hạn như nhờ người khác hay pháp luật can thiệp. Em bé đó thật đáng thương, nhưng dù sao vẫn không nên tán đồng hay khuyến khích một hành động dại khờ như vậy.