tạo tác

Các hành (sankhàra) ở đây ám chỉ tâm hữu vi tạo tác, cái tâm lăng xăng ghét cái này thích cái kia, bỏ cái này lấy cái nọ, không ngừng chọn lựa theo vô minh ái dục của cái ta ảo tưởng. Đức Phật dạy chẳng thà ngủ đi còn hơn là để cái ta lăng xăng tạo tác, vì tất cả pháp hành là khổ. Nếu một người khi thức luôn hành động, nói năng, suy nghĩ một cách sáng suốt, định tĩnh, trong lành thì dù người ấy ngủ bao lâu giấc ngủ vẫn tốt hơn một người thức mà lăng xăng tạo tác bất thiện. Giấc ngủ là một sự điều chỉnh tự nhiên của pháp để làm quân bình giữa hoạt động và yên tịnh. Tuy y học khuyên nên ngủ từ 6 đến 8 tiếng một ngày, nhưng tốt nhất mỗi người phải tự khám phá xem nên ngủ bao nhiêu để điều hòa cuộc sống của mình, chứ không có tiêu chuẩn nào nhất định.

Khi không chánh niệm thì biết không chánh niệm, khi buông lung phóng dật biết có trạo cử phóng tâm, khi vọng niệm biết là không tỉnh giác... Cứ vậy con thường biết mình thì dần dần con sẽ thấy rõ mọi hoạt động của thân thọ tâm pháp, lúc đó con sẽ không còn phóng túng thất niệm nữa. Nếu con thường trở về trọn vẹn trong sáng với chính mình bằng cách thường thận trọng chú tâm quan sát thân tâm thì con có thể hành động mà vẫn chánh niệm tỉnh giác được. Hành động vô ngã tự nhiên khác với tạo tác hữu ý của bản ngã. Thí dụ, đói thì ăn, khát thì uống thì khác với ăn uống theo ham muốn. Không tạo tác không có nghĩa là không hành động. Hành động thể hiện trọn vẹn tại đây và bây giờ, còn tạo tác là có ý đồ trở thành một cái gì khác. Tạo tác cũng có hai loại: Thiện và bất thiện. Khi cần tạo tác thì nên tạo tác theo nhu cầu thiết yếu của đời sống một cách lương thiện, không hại mình hại người, chứ không nên vọng động tạo tác với chủ ý bất thiện. Bậc Thánh hành động mà không tạo tác nên gọi là duy tác.

Sādhu lành thay! Hay lắm!