vô ngã, bản ngã & đại ngã

Mô Phật! Kính bạch Thầy cho con hỏi ạ:

Một đường là luôn sáng suốt biết rõ mình. Một đường thì nếu còn thấy có mình thì không Vô ngã. Con chưa hiểu nên thấy mâu thuẫn, xin Thầy chỉ dạy cho con ạ. Con xin cảm ơn Thầy!

Dạ thưa Thầy, kể từ khi con nghe pháp của thầy, và đã thực hành theo, con cứ để bản ngã của mình tự làm theo mình muốn, việc của con chỉ việc nhận biết mà không chen vào. Nhưng con càng để bản ngã mình làm việc nó muốn thì nó càng lớn mạnh hơn. Xin thầy hãy chỉ dạy con giờ phải làm sao?

Kính bạch Thầy,

Con đã được đọc sách của Thầy và một số nhà đạo học khác trong, ngoài Phật giáo. Nghiệm lại cuộc sống, quả thực “bản ngã” là một ảo tưởng nguy hiểm vì trạng thái “chấp ngã” thường muốn độc chiếm những gì nó cho là hạnh phúc, khoái lạc và diệt trừ những gì làm nó không vừa ý. Như vậy là chống lại dòng chảy tự nhiên của cuộc sống và bồi thêm cái khổ của tâm lý lên cái khổ tự nhiên về mặt sinh-vật lý. Lão Tử cũng nói: “Thiên hạ là món đồ thần, chẳng thể làm theo ý mình được đâu”. Còn Nietzsche thì nói Yes với mọi trải nghiệm sướng khổ trong cuộc đời.

Mặt khác, có nhà tâm lý học cho là thời gian hình thành bản ngã (thường rơi vào tuổi “trung niên”) là một giai đoạn cần thiết trong sự trưởng thành của con người. Vì trong giai đoạn ấy con người mình mới hình thành quan điểm, lập trường riêng, chọn lựa con đường riêng, biết từ chối những lời thuyết phục, lôi kéo nhất định từ người khác. Nghiệm điều này con cũng thấy đồng ý vì nếu không có giai đoạn này mình không thể hình thành “bản sắc độc đáo” của cá nhân và dễ trở thành một người “ba phải”. Mà con thấy sự “ba phải” thường không phải là điều tốt đẹp.

Hai điều trên, cái đầu thì nói bản ngã nguy hại, cái sau thì cho bản ngã là cần thiết. Con thấy có phần đồng ý với cả hai (không khéo lại “ba phải” nữa rồi?!). Vậy con xin thầy khai sáng giúp con, liệu hai quan niệm trên về “bản ngã” có chống báng nhau, bổ túc hay là sao ạ?

Con cám ơn Thầy nhiều lắm!