Q: Kính bạch thầy!<p Con là người mẹ tồi! Con có một cậu con trai năm nay 14 tuổi, cháu học lớp 7, cháu ham mê điện tử, thỉnh thoảng trốn học đi chơi, la cà các quán điện tử gần trường. Cháu rất hiếu động từ nhỏ, độ tập trung kém. Mặc dù theo như sự đánh giá của các thấy cô giáo đã từng dạy cháu thì cháu là một đứa trẻ có tố chất, khá thông minh, nhưng khả năng tập trung rất kém, trong các giờ học cháu hay quay ngang, quay ngửa, nói chuyện và làm việc riêng. Thậm chí cô giáo xếp cho cháu ngồi bên cạnh một bạn bị tự kỉ ít nói nhưng cháu vẫn có thể nói chuyện, đôi khi là tự nói một mình. <p Hai vợ chồng con đã cố gắng thử các cách để giáo dục cháu như tâm tình, động viên, và cả những trận đòn roi đau nhớ đời. Chúng con còn mua sách mang tính nhân văn cho cháu đọc, cho cháu tiếp xúc với một số các anh chị lớn tuổi thành đạt, cho cháu tham gia một khóa tu ở Thiền Viện Trúc Lâm Tây Thiên, vãn cảnh chùa, bắt cháu làm công việc nhà, nhờ gia sư kèm, các thầy cô giáo và bạn bè theo dõi kèm cặp... nhưng cháu vẫn không tiến bộ. Hai vợ chồng con thấy bất lực quá! Thậm chí bây giờ con đang có nghĩ đến việc làm lễ giải hạn và đổi tên cho cháu. Con thấy lúng túng và bế tắc quá! Cả tương lai của con là ở đó! Thầy cứu con với! Kính thầy! <p

Có lẽ hai vợ chồng con chưa thực sự yêu thương con mình đúng mức. Phần lớn cha mẹ, thầy cô muốn con em mình trở thành một "người mẫu" lý tưởng theo cách của mình chứ không theo cách riêng của đứa bé. Nền giáo dục hiện nay của chúng ta còn thiếu sót rất lớn ở điểm này. Người ta giáo dục để đào tạo ra những sản phẩm rập theo khuôn đúc chứ không giáo dục theo hướng phát triển khả năng của từng con người. Người khiếm khuyết khả năng này lại có sở trường về khả năng khác, nhưng chúng ta không có đủ kiên nhẫn, yêu thương và thiện chí để thấy ra chỗ ưu cần được phát triển, chỉ thấy chỗ khuyết mà mình cho là không đúng theo quan niệm của mình. Đây không còn là việc giáo dục con em nữa mà còn là bài học điều chỉnh nhận thức và hành vi của bậc cha mẹ lẫn thầy cô. Bài học thật cam go đầy thử thách như vậy chính là để cha mẹ và thầy cô không phải chỉ giáo dục con em mà còn phải biết giáo dục chính mình nữa. Đừng trông cậy vào bất kỳ ai về một giải pháp nào vì đó là bài học mà mỗi người phải khám phá ra sự thật trong tình huống của riêng mình.

Q: Thưa Thầy, <p Con đi dạy thêm ở nhà học trò, con thấy học trò con học lớp 6, lớp 9 có nếp sống không ngăn nắp, không xếp mền mỗi khi ngủ dậy, sách vở để không gọn gàng. Con cũng đã nhắc nhở và hướng dẫn nhưng chỉ vài lần nghe theo rồi chứng nào tật nấy. Con cũng lại nhắc nhở rồi cũng vậy, con thấy ba mẹ các cháu cũng không xếp mền sau khi ngủ dậy nên việc này chỉ mình con thôi thì không tốt... Con muốn hướng dẫn các em không chỉ học giỏi mà phải biết cách sống cho tốt không dựa dẫm ỉ lại thầy cô, cha mẹ. Đôi lúc con rất bực mình và thể hiện ra thái độ về những việc này của các em. Con thấy mình khởi tâm muốn "cho các em tốt" thì có phải dính vào tham/sân nên mới khó chịu như vậy. Nhưng không khởi tâm này, con dửng dưng cách sống như vậy thì con lại thấy không đúng với trách nhiệm làm thầy của mình. <p Vậy con phải làm sao, con nghĩ cứ mỗi ngày đi dạy con lên phòng học trò tự xếp mền lại nhiều lần để cho các em thấy là việc này rất quan trọng, thầy rất mong muốn các em sửa, rồi từ từ hiểu ra và sống tốt hơn.<p Hay là con "cứ để vậy như nó là" "tâm con có sao thì vậy như nó là" để học trò con sống không ngăn nắp thì kệ như nó đang là để các em sau này nhận lấy bài học của chính các em. <p Mong Thầy chỉ dạy cho con ạ. Con cảm ơn Thầy.

Cả hai thái độ muốn các em tốt hơn một cách chủ quan hoặc dửng dưng để mặc các em không quan tâm tới đều không đúng. "Cứ để yên như nó là" không có nghĩa là buông xuôi mà chính là để quan sát được mọi diễn biến của sự kiện, thấy ra cái đúng cái sai của các em một cách khách quan trung thực. Có quan sát trung thực mới thấy ra sự thật, và có thấy ra sự thật thì con mới giúp các em nhận thức được sự sai lầm của mình và từ đó biết tự điều chỉnh một cách đúng đắn, chứ không buông xuôi cũng không bắt các em phải theo một khuôn phép kỷ luật hay một quan niệm đạo đức nào. Con đã thấy được một phần của sự việc, nhưng cần quan sát rất khách quan trung thực và toàn diện hơn. Không phải chỉ quan sát hình thức sai trái của các em mà còn quan sát nhiều phương diện khác như tâm lý, môi trường v.v... trong đó có cả quan sát lại chính mình, thì việc hành xử của con mới không cục bộ, đơn điệu, một chiều. Nếu con giải quyết chủ quan, cục bộ, một chiều thì chỉ giải quyết được việc xếp mùng mền theo một cách nào đó thôi chứ không giúp các em ý thức sâu xa sự sai lầm của mình để tự biết tháo gỡ hay chuyển hóa. Như vậy chưa phải là giúp các em điều chỉnh nhận thức và hành vi một cách đúng đắn, và cũng có nghĩa là con cần phải điều chỉnh lại cách nhìn và cách giáo dục đạo đức sống cho chính các em chứ không phải muốn các em theo nề nếp mà con quy định.

Question 1

Kính bạch thầy!<p Con là người mẹ tồi! Con có một cậu con trai năm nay 14 tuổi, cháu học lớp 7, cháu ham mê điện tử, thỉnh thoảng trốn học đi chơi, la cà các quán điện tử gần trường. Cháu rất hiếu động từ nhỏ, độ tập trung kém. Mặc dù theo như sự đánh giá của các thấy cô giáo đã từng dạy cháu thì cháu là một đứa trẻ có tố chất, khá thông minh, nhưng khả năng tập trung rất kém, trong các giờ học cháu hay quay ngang, quay ngửa, nói chuyện và làm việc riêng. Thậm chí cô giáo xếp cho cháu ngồi bên cạnh một bạn bị tự kỉ ít nói nhưng cháu vẫn có thể nói chuyện, đôi khi là tự nói một mình. <p Hai vợ chồng con đã cố gắng thử các cách để giáo dục cháu như tâm tình, động viên, và cả những trận đòn roi đau nhớ đời. Chúng con còn mua sách mang tính nhân văn cho cháu đọc, cho cháu tiếp xúc với một số các anh chị lớn tuổi thành đạt, cho cháu tham gia một khóa tu ở Thiền Viện Trúc Lâm Tây Thiên, vãn cảnh chùa, bắt cháu làm công việc nhà, nhờ gia sư kèm, các thầy cô giáo và bạn bè theo dõi kèm cặp... nhưng cháu vẫn không tiến bộ. Hai vợ chồng con thấy bất lực quá! Thậm chí bây giờ con đang có nghĩ đến việc làm lễ giải hạn và đổi tên cho cháu. Con thấy lúng túng và bế tắc quá! Cả tương lai của con là ở đó! Thầy cứu con với! Kính thầy! <p

Accepted Answer

Có lẽ hai vợ chồng con chưa thực sự yêu thương con mình đúng mức. Phần lớn cha mẹ, thầy cô muốn con em mình trở thành một "người mẫu" lý tưởng theo cách của mình chứ không theo cách riêng của đứa bé. Nền giáo dục hiện nay của chúng ta còn thiếu sót rất lớn ở điểm này. Người ta giáo dục để đào tạo ra những sản phẩm rập theo khuôn đúc chứ không giáo dục theo hướng phát triển khả năng của từng con người. Người khiếm khuyết khả năng này lại có sở trường về khả năng khác, nhưng chúng ta không có đủ kiên nhẫn, yêu thương và thiện chí để thấy ra chỗ ưu cần được phát triển, chỉ thấy chỗ khuyết mà mình cho là không đúng theo quan niệm của mình.

Đây không còn là việc giáo dục con em nữa mà còn là bài học điều chỉnh nhận thức và hành vi của bậc cha mẹ lẫn thầy cô. Bài học thật cam go đầy thử thách như vậy chính là để cha mẹ và thầy cô không phải chỉ giáo dục con em mà còn phải biết giáo dục chính mình nữa. Đừng trông cậy vào bất kỳ ai về một giải pháp nào vì đó là bài học mà mỗi người phải khám phá ra sự thật trong tình huống của riêng mình.

Question 2

Thưa Thầy, con quá đỗi vui mừng vì vừa gởi thư đi là nhận được hồi âm của Thầy liền. Con cám ơn Thầy.

Con xin lỗi Thầy, con đã không dám trình bày quá sâu vào sự việc vì sợ mất thời giờ của Thầy. Nhưng như vậy thì không nói rõ được hết những uẩn khúc trong đó. Thật ra em con đã tự nguyện thay vợ chăm lo cho con cái, nên nó không bị mặc cảm chi phối. Con chỉ nhận thấy rằng nhiều lúc em con bối rồi trong việc giáo dục con cái, xưa nay em con mua rất nhiều sách vở để học cách nuôi dạy con nhưng dường như nuôi con là thiên chức của người mẹ, nên dù có cố gắng mấy em con vẫn rất khó khăn và bất lực trong một vài phương diện.

Nay em con lại rơi vào trạng thái không ổn định về tinh thần nên càng lo ngại rằng những lúc la mắng con cái lại chính là những lúc mình mệt mỏi nên nóng giận sai lầm. Gần đây em con hay băn khoăn về việc không có đủ năng lượng tinh thần để chơi đùa với đứa con gái bé nhất năm nay được 5 tuổi đang rất hoạt động và ngỗ nghịch; cũng như khá bất lực với con bé chị được 10 tuổi rất cá tính. Em con chấp nhận hoàn cảnh gia đình, nhưng lại tự giận thân vì những khả năng hạn chế của mình. Thật ra em con cũng đã thành công trong việc chăm lo cho 3 đứa con mình phát triển về mặt thể chất, nhưng có lẽ là chưa đủ. Vì bản thân gia đình Ba Mẹ và các anh chị em con không ai có được sức khỏe, con biết rõ nguyên nhân chính là vì cái Tâm không được An tịnh bao đời nay.

Lẽ ra con chỉ nên xin Thầy tư vấn về những vấn đề trong lĩnh vực hoằng pháp của Thầy đó là Thiền và thực hành Thiền. Nhưng được nghe qua những điều Thầy giảng dạy con cảm nhận được Thầy đã đạt trạng thái bao la, cao rộng và sâu dày trong cái đơn sơ, mộc mạc và đơn giản nhất của Tâm. Con xin Thầy từ bi lại thêm ý soi sáng nữa cho con. Nhất định trong một ngày gần đây con và em con sẽ có dịp tìm nghe Thầy thuyết giảng và đảnh lễ Thầy.

Xin Thầy Hỉ Xả nếu những vấn đề rắc rối của gia đình chúng con có làm Thầy chút xíu bồi rối và nhức đầu. Kính mong Thầy luôn An Lạc.

Accepted Answer

Sao chúng ta lại nghĩ là dạy con mà không là học hỏi ở con nhỉ. Có thể em con cảm thấy mệt và bất lực vì muốn dạy con hiệu quả như thế nào đó mà không như ý chăng? Cha mẹ cần học ở các bé rất nhiều với tấm lòng nhẫn nại, thương yêu, tôn trọng và thông cảm. Hiểu bé là chính, còn dạy thực ra lại là điều chỉnh nhận thức và hành vi của chính mình đối với bé chứ không phải muốn bé theo ý mình. Thực ra học và dạy chính mình còn chưa xong làm sao có tham vọng dạy bé được. Đó là tham vọng hoang tưởng của cha mẹ, nên phần lớn chỉ muốn đúc con thành những mẫu mực lý tưởng để rồi làm hỏng chính mình và con cái mà thôi. Học con và dạy con chính là thiền, thiền thì không khuôn định, không có tương lai, chỉ nhận ra sự thật trong từng giây phút hiện tại mà thôi. Cha mẹ đã tự khuôn định mình rồi, lại muốn đặt định con cái theo mẫu lý tưởng nào đó. Hãy cởi mở cho mình trước rồi mới giúp bé sau, chứ đừng buộc thêm cho ai điều gì cả. Học hỏi là hoạt động đầy hứng thú, là khám phá mọi sự luôn mới mẻ mà bản chất của nó là vô thường, vô ngã. Vì muốn thường, muốn ngã nên mới khổ đó thôi. Hãy bắt đầu từ không biết gì cả chứ đừng bắt đầu bằng kiến thức đã tích lũy được, cái mới mẻ không bao giờ là cái đã biết, vì vậy không bao giờ tiếp cận được với các bé hoàn toàn còn ngây thơ trong trắng. Hãy viết lên trang giấy trắng những vần thơ vô ngôn đầy cảm hứng và sáng tạo rồi để gió cuốn đi không để lại dấu tích gi...

Question 3

Thưa Thầy, <p Con đi dạy thêm ở nhà học trò, con thấy học trò con học lớp 6, lớp 9 có nếp sống không ngăn nắp, không xếp mền mỗi khi ngủ dậy, sách vở để không gọn gàng. Con cũng đã nhắc nhở và hướng dẫn nhưng chỉ vài lần nghe theo rồi chứng nào tật nấy. Con cũng lại nhắc nhở rồi cũng vậy, con thấy ba mẹ các cháu cũng không xếp mền sau khi ngủ dậy nên việc này chỉ mình con thôi thì không tốt... Con muốn hướng dẫn các em không chỉ học giỏi mà phải biết cách sống cho tốt không dựa dẫm ỉ lại thầy cô, cha mẹ. Đôi lúc con rất bực mình và thể hiện ra thái độ về những việc này của các em. Con thấy mình khởi tâm muốn "cho các em tốt" thì có phải dính vào tham/sân nên mới khó chịu như vậy. Nhưng không khởi tâm này, con dửng dưng cách sống như vậy thì con lại thấy không đúng với trách nhiệm làm thầy của mình. <p Vậy con phải làm sao, con nghĩ cứ mỗi ngày đi dạy con lên phòng học trò tự xếp mền lại nhiều lần để cho các em thấy là việc này rất quan trọng, thầy rất mong muốn các em sửa, rồi từ từ hiểu ra và sống tốt hơn.<p Hay là con "cứ để vậy như nó là" "tâm con có sao thì vậy như nó là" để học trò con sống không ngăn nắp thì kệ như nó đang là để các em sau này nhận lấy bài học của chính các em. <p Mong Thầy chỉ dạy cho con ạ. Con cảm ơn Thầy.

Accepted Answer

Cả hai thái độ muốn các em tốt hơn một cách chủ quan hoặc dửng dưng để mặc các em không quan tâm tới đều không đúng. "Cứ để yên như nó là" không có nghĩa là buông xuôi mà chính là để quan sát được mọi diễn biến của sự kiện, thấy ra cái đúng cái sai của các em một cách khách quan trung thực. Có quan sát trung thực mới thấy ra sự thật, và có thấy ra sự thật thì con mới giúp các em nhận thức được sự sai lầm của mình và từ đó biết tự điều chỉnh một cách đúng đắn, chứ không buông xuôi cũng không bắt các em phải theo một khuôn phép kỷ luật hay một quan niệm đạo đức nào.

Con đã thấy được một phần của sự việc, nhưng cần quan sát rất khách quan trung thực và toàn diện hơn. Không phải chỉ quan sát hình thức sai trái của các em mà còn quan sát nhiều phương diện khác như tâm lý, môi trường v.v... trong đó có cả quan sát lại chính mình, thì việc hành xử của con mới không cục bộ, đơn điệu, một chiều. Nếu con giải quyết chủ quan, cục bộ, một chiều thì chỉ giải quyết được việc xếp mùng mền theo một cách nào đó thôi chứ không giúp các em ý thức sâu xa sự sai lầm của mình để tự biết tháo gỡ hay chuyển hóa. Như vậy chưa phải là giúp các em điều chỉnh nhận thức và hành vi một cách đúng đắn, và cũng có nghĩa là con cần phải điều chỉnh lại cách nhìn và cách giáo dục đạo đức sống cho chính các em chứ không phải muốn các em theo nề nếp mà con quy định.