Hỏi & Đáp về Phật giáo

Không gian vũ trụ theo Thái dương hệ là không gian ba chiều, trong khi không gian Đức Phật nói đến là bao gồm chiều kích thứ tư, thứ năm v.v... Kết cấu của loại không gian này chúng ta không thể thấy được bằng mắt thường hay kính viễn vọng. Vì vậy khó mà định được Núi Tu-di, Bắc Cu-lô châu, Đông Thắng-thần châu v.v... ở đâu. Ngay trên trái đất chúng ta có những cõi giới vô hình mà phần lớn chúng ta trong tầm nhìn không gian ba chiều không thể thấy, chỉ có một số nhà ngoại cảm, những người có thần nhãn v.v... mới thấy được. Núi Tu-di cũng như các châu nói trên vượt ngoài không gian ba chiều của chúng ta nên chúng ta không thấy làm sao định vị được?

Ngũ ấm hay ngũ uẩn là 5 yếu tố trong chuỗi tùy thuộc nhau và cùng nhau phát sinh, tạo thành sự vận hành của nhân quả, nghiệp báo. Năm yếu tố này là:

1- Sắc uẩn: gồm mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. 2- Thọ uẩn: gồm các cảm thọ khổ, lạc, hỷ, ưu và xả. 3- Tưởng uẩn là tri giác, nhận biết đối tượng và hình thành khái niệm. 4- Hành gồm 50 tâm sở thiện, bất thiện và trung tính. 5- Thức là nội dung của những loại tâm khác nhau.

Khi năm yếu tố này yếu mạnh không đồng đều và không điều hòa với nhau thì sẽ sinh ra phiền não khổ đau, nên gọi là ngũ ấm xí thạnh khổ. Ví dụ sắc quá thịnh hay quá suy, cảm giác quá mạnh hay quá yếu, tri giác quá nhiều hay không đủ, phản ứng khi thuận khi nghịch, khi thiện khi ác, tâm thức khi tĩnh khi động, khi mê khi sáng v.v... nên tạo ra phiền não khổ đau, goi là ngũ ấm xí thạnh khổ.

Kệ Pháp Cú số 29 dạy: "Tinh cần giữa những người phóng dật, tỉnh thức giữa những kẻ cuồng mê, bậc trí như con tuấn mã, bỏ lại sau lưng đám ngựa yếu hèn. Đức Phật luôn khen ngợi những người sống thận trọng, tinh cần, vì đó là pháp dẫn đầu tất cả thiện pháp. Trước khi viên tịch Ngài cũng dạy: "Hữu vi là vô thường, hãy thận trọng chớ có phóng dật". Người luôn tinh cần tỉnh giác sẽ dễ dàng vượt thoát phiền não khổ đau, trong khi những kẻ phóng dật mê muội vẫn mãi đắm chìm trong luân hồi sinh tử.