nhân & duyên

Con đặt câu hỏi như vậy liệu có ích gì? Sao không tự mình thấy ra chính mình xem có vấn đề gì trong duyên nợ hay không, còn có duyên nợ hay không có duyên nợ thì đâu có thành vấn đề? Tất nhiên có duyên nợ mới có mối quan hệ, không có mối quan hệ tức không có duyên nợ, còn không lấy ai có thể là duyên nợ chưa đến chứ không hẵn là không có duyên nợ với ai. Trừ khi một người thấy rõ mối quan hệ là do vô minh dục vọng mà tự ràng buộc lấy mình nên quyết định từ bỏ duyên nợ để không tiếp tục làm khổ mình khổ người thì mới không còn duyên nợ mà thôi.

Sàdhu lành thay! Thực ra thầy khai thị là phần duyên thôi, còn nhân nhận ra sự thật là tánh giác nơi con. Và thực ra cả thầy và con đều chẳng ai có công lao gì cả, phải không nào?

Pháp nào cũng do một nhân trực tiếp thôi nhưng duyên thì nhiều. Thí dụ khi con nổi sân thì chỉ có một nhân sân thôi còn duyên thì rất nhiều, như đối tượng nghịch ý, thần kinh không ổn, trời nóng, đang ở trong tình trạng mê muội, chạm tự ái, tính cao ngạo, có thành kiến gì đó, v.v... và v.v... Hễ có một nhân sinh lên thì liền hình thành một pháp đồng thời kèm theo rất nhiều duyên và quả, duyên và quả đó lại khiến một nhân khác khởi lên, và cứ thế nhân duyên sinh khởi trùng trùng điệp điệp. Đó chính là "Nhất ba tài động vạn ba tuỳ". Ai liễu được một nhân ngay tại đây và bây giờ khi mới sinh hoặc chưa sinh thì không còn bị cuốn vào vòng nhân duyên quả báo nữa, nên khi nghe bài kệ một nhân sinh diệt của Ngài Assaji thì đạo sĩ Sariputta liền liễu ngộ chỗ một nhân sinh và diệt ngay đó mà được nhập dòng pháp tánh chân đế (Nhập Lưu).