tâm sân

Con đừng nôn nóng như vậy, chính tâm nôn nóng muốn diệt sân cho xong cũng là tâm sân. Sân gia thêm sân làm sao hết sân được? Hãy cám ơn những đối tượng làm tâm con khởi sân, vì nhờ vậy mà con thấy được tâm mình, và hãy cám ơn cơn sân đã khởi lên vì nhờ vậy mà con thấy được tánh tướng thể dụng của sân ra sao. Nếu chưa thấy hết sự sinh diệt, sự lợi hại của sân một cách rõ ràng minh bạch mà con đã vội muốn trốn tránh nó thì không bao giờ có thể thoát khỏi nó được. Cũng như một em học sinh muốn thoát khỏi một bài toán khó thì cách duy nhất là giải được bài toán ấy chứ không phải muốn không có nó trong bài tập của mình.

1. Sám hối là thấy ra lỗi mình để sửa sai chứ không phải để chạy tội. Người biết lỗi thật sự thì chấp nhận hậu quả. Khi đã vui lòng chấp nhận hậu quả thì tội mới thật sự nhẹ đi. Vì vậy cách sám hối tốt nhất là làm việc thiện và chấp nhận hậu quả hành vi sai lầm của mình, chứ không sám hối để cầu xin tiêu trừ ác nghiệp. Thí dụ một em học sinh lười biếng không học bài bị lưu lớp, bây giờ việc chính là em nhận ra sai lầm và chăm chỉ học hành chứ không phải chỉ xin lỗi để mong được lên lớp, hoặc được tha thứ tội lười biếng của mình. Khi gây ra sai lầm với người khác thì xin lỗi có thể người ta tha thứ cho, nhưng hậu quả thì mình vẫn phải gánh chịu và biết sửa chữa đền bù thì mới thật sự thành tâm sám hối. Vấn đề không phải ở chỗ sợ tội sợ quả mà là qua đó có học ra bài học để chuyển hóa nhận thức và hành vi hay không.

2. Con không sân và thấy tâm không sân là tự nhiên. Tâm tự nó biết đối tượng và đồng thời biết lại chính nó (hồi chiếu) nên không cần phải có chủ ý mới biết. Tư tác (cetana) là có chủ ý, khác với tác ý (manasikara) là chỉ hướng tâm thôi, không biết ý con dùng từ nào? Theo nguyên lý thì đương nhiên thấy tức đã có tác ý rồi, nếu thấy đúng tức tác ý đúng, thấy sai tức tác ý sai. Đó là tâm hướng tự nhiên khi nhận thức đối tượng. Còn nếu con dùng với nghĩa cố ý hay có chủ ý thì đó là tư tác chứ không phải tác ý. Khi không sân con thấy không sân đó là bản chất hồi chiếu tự nhiên của tánh biết nên không cần có chủ ý gì cả. Sở dĩ phải cố ý vì khi cái biết bị bản ngã xen vào thì tâm bị cuốn theo đối tượng, nên tính chất hồi chiếu bị ngăn che, khiến phải cố ý mới biết hoặc phải hồi tưởng mới thấy ra được.

3. Sống trọn vẹn với thực tại thì khi lạy cũng trọn vẹn, khi không lạy cũng trọn vẹn. Còn nếu con tự quy định là lạy hay không lạy thì đó không còn là trọn vẹn nữa. Về phương diện tục đế, đời sống luôn có nhiều hình thức biểu hiện như lễ nghi chẳng hạn, thuộc pháp chế định, như cách chào, cách lạy v.v... mà chúng ta phải tuân thủ như phong tục tập quán thì cũng không làm mất sự trọn vẹn với thực tại chân đế. Người giác ngộ không trụ vào chân đế, cũng không bỏ tục đế nên có thể tùy thuận pháp mà vẫn tùy thuận thế gian không có gì trở ngại. Mặt khác, lạy đúng nghĩa có những phẩm chất của nó như cung kính, tri ân, thành tâm, khiêm hạ, trọn vẹn, tỉnh thức v.v... Như Ngài Sariputta mặc dù đã hoàn toàn giác ngộ giải thoát (Alahán), đã tuyên bố không còn tin bất kỳ ai, nhưng hàng ngày vẫn hướng về Ngài Assaji để đảnh lễ với lòng tri ân sâu xa người thầy đầu tiên đã khai ngộ cho mình.

Đức Phật nói điều thiện khó làm, điều ác dễ làm, giống như trồng được một rừng cây thì thật là khó mà chỉ vứt một tàn thuốc bất cẩn thôi cũng đủ thiêu rụi cả khu rừng. Con làm bao nhiêu điều lợi lạc cho nhiều người, nhưng đến khi con chỉ làm mất lòng họ thôi thì họ chỉ ghi khắc trong lòng sự tổn thương của họ và liền quên hết những gì con đã làm cho họ. Thói đời vong ân bạc nghĩa là chuyện thường tình. Devadatta hẳn phải tu hành biết bao nhiêu kiếp mới đắc được thiền định, thần thông thế mà chỉ sân lên vì không đạt được tham vọng của mình đã tự đẩy mình xuống địa ngục A-tỳ, như vậy không phải là đã thiêu hết cả rừng công đức hay sao? Nhưng con đừng lo, hễ còn mầm giống thiện thì sẽ đâm chồi nảy lộc lại thôi.