Q: Kính thưa Thầy, <p Cách đây 30 năm con có nghe Cố Hòa Thượng Thích Huyền Vi nói Thiền còn có nghĩa là "tỉnh lự", tức là "suy nghĩ trong sự yên tỉnh. Con thấy cũng có lý là vì thỉnh thoảng con cũng thường nghe quí Thầy nói trong lúc ngồi thiền thì khám phá ra cái này cái kia, v.v.. Theo như thiền Vipassana thì không có sự suy nghĩ trong đó, mà chỉ có sự theo dõi cái tâm đi đâu, làm gì, hoặc theo dõi hơi thở, v.v...<p Con cũng có nghe nói thiền "chỉ" và thiền "quán", như vậy Vipassana có phải là thiền "chỉ" hay không? Còn Đức Phật ngày xưa ngồi thiền định 49 ngày dưới cội bồ đề thì Ngài có suy nghĩ và thấy một cách sáng tỏ của vạn vật, rồi mới đại ngộ, và có phải Ngài áp dụng thiền "quán" hay không? Con kính xin Thầy giải thích thêm cho con hiểu rõ hơn. Kính chúc Thầy thân tâm mãi an lạc. <p

Câu hỏi của con chứng tỏ con chưa phân biệt được thiền định, thiền tuệ và thiền tỉnh lự. Do đó thầy định nghĩa lại cho con nắm rõ. Thiền định (chỉ) là gom tâm vào một đề mục để đạt đến nhất tâm (định xả) Thiền tuệ (quán) là phát triển trí tuệ để thấy thực tánh pháp. Thiền tỉnh lự là tư duy trong tỉnh thức (chánh tư duy) Còn trong thiền Vipassana thì định tuệ không thể tách rời (định tuệ nhất như)

Q: Thưa thầy, con được biết trong kinh điển nguyên thủy Phật có dạy về 4 tầng thiền định. Con muốn học 4 tầng định đó thì có thể học ở đâu, ở Việt Nam có sư thầy nào đã chứng đắc và dạy về 4 tầng định này không ạ?

Đừng nghĩ tới 4 tầng định hay xem ai đã đắc được 4 tầng định chưa... vì một khi tâm khởi lên vọng niệm tức là đã tự đánh mất đi tính chất định vốn sẵn có của mình rồi. Tâm không vọng động tức là định vô vi vô ngã, còn muốn tâm định theo ý mình tức là định hữu vi hữu ngã. Đừng bỏ bản chất vốn định của tâm để đi tìm cái định "có sinh tất có diệt" do bản ngã tạo tác.

Question 1

Kính thưa Thầy, <p Cách đây 30 năm con có nghe Cố Hòa Thượng Thích Huyền Vi nói Thiền còn có nghĩa là "tỉnh lự", tức là "suy nghĩ trong sự yên tỉnh. Con thấy cũng có lý là vì thỉnh thoảng con cũng thường nghe quí Thầy nói trong lúc ngồi thiền thì khám phá ra cái này cái kia, v.v.. Theo như thiền Vipassana thì không có sự suy nghĩ trong đó, mà chỉ có sự theo dõi cái tâm đi đâu, làm gì, hoặc theo dõi hơi thở, v.v...<p Con cũng có nghe nói thiền "chỉ" và thiền "quán", như vậy Vipassana có phải là thiền "chỉ" hay không? Còn Đức Phật ngày xưa ngồi thiền định 49 ngày dưới cội bồ đề thì Ngài có suy nghĩ và thấy một cách sáng tỏ của vạn vật, rồi mới đại ngộ, và có phải Ngài áp dụng thiền "quán" hay không? Con kính xin Thầy giải thích thêm cho con hiểu rõ hơn. Kính chúc Thầy thân tâm mãi an lạc. <p

Accepted Answer

Câu hỏi của con chứng tỏ con chưa phân biệt được thiền định, thiền tuệ và thiền tỉnh lự. Do đó thầy định nghĩa lại cho con nắm rõ.

Thiền định (chỉ) là gom tâm vào một đề mục để đạt đến nhất tâm (định xả)
Thiền tuệ (quán) là phát triển trí tuệ để thấy thực tánh pháp.
Thiền tỉnh lự là tư duy trong tỉnh thức (chánh tư duy)

Còn trong thiền Vipassana thì định tuệ không thể tách rời (định tuệ nhất như)

Question 2

Kính bạch Thầy, con có một vấn đề thắc mắc như sau, kính mong được Thầy giải đáp dùm.

Câu chuyện kể về Thiền Sư Vô Căn khi nhập định sâu thì không hay biết hay có cảm giác về thân .Lần nọ, Thiền sư nhập định ba ngày, các đệ tử Ngài nghĩ Ngài đã viên tịch nên làm lễ Trà tỳ. Khi xuất thiền, Ngài lang thang đi tìm thân xác cũ... và sự việc diễn tiến như trong giai thoại đã kể.

Câu hỏi của con là, khi Ngài nhập định, thần thức Ngài ở trong thân hay ngoài thân, đễ có thể nói lên thân của ta đâu rồị.

Con mong ước được nghe lời giải thích của Thầy để phá nghi cho con. Xin chân thành cảm ơn Thầy.

Accepted Answer

Khi nhập định mà chỉ còn thân sắc ngồi đó thôi, không biết gì nữa là đạt được tứ thiền thuộc loại hữu sắc vô tưởng. Thiền Nguyên Thuỷ và Thiền Đông Độ đều không khuyến khích loại thiền này, do đó câu chuyện trên có ý nêu lên khuyết điểm của loại thiền này thôi. Những câu chuyện trong các ngữ lục Thiền Tông phần lớn là hư cấu nhằm mục đích nói lên một đạo lý nào đó để thị chúng chứ không phải là sự kiện có thực. Trong câu chuyện này có nhầm lẫn vài chi tiết rất quan trọng: Một là "khi xuất thiền ngài lang thang đi tìm xác cũ". Nếu vị này đã đắc được thiền hữu sắc vô tưởng thì khi chết đương nhiên sinh vào cõi sắc giới vô tưởng thiên rồi thì làm sao có cái thần thức lang thang đi tìm xác mình được? Cái gọi là "thần thức" đó bên Nam Tông có tên là Peta, bên Bắc Tông có tên là thân trung ấm, là một cảnh giới thấp hơn cõi người, thì làm sao một vị đã đắc được tứ thiền vô tưởng, một loại định tuy không được bậc trí ưa chuộng nhưng là bậc định rất cao, không thể đọa vào cõi Peta hay Trung ấm được. Hai là khi một vị đắc được định này thường nguyện giữ xác để khi xuất thiền sử dụng lại, nguyện lực của một vị Tứ thiền rất mạnh nên không ai có thể thiêu cháy hay hủy hoại xác ngài được. Điển hình là câu chuyện khi ngài Xá-lợi-phất nhập định một con quỷ Dạ-xoa đánh trên đầu Ngài một thiết bảng mà có thể đánh vỡ một núi đá nhưng không động được thân của Ngài.
Còn chuyện "thần thức" vị ấy ở đâu thì rất rõ: trong tứ thiền hữu sắc vô tưởng, chỉ là tâm thức tạm thời ngưng hoạt động thôi chứ có mất đi đâu mà lúc đó ở trong hay ở ngoài. Ví như một người bị chụp thuốc mê tuy không biết gì cả nhưng tâm thức vẫn ở dưới dạng bhavanga hay alaya chứ không đi đâu cả.

Question 3

Thưa thầy, con được biết trong kinh điển nguyên thủy Phật có dạy về 4 tầng thiền định. Con muốn học 4 tầng định đó thì có thể học ở đâu, ở Việt Nam có sư thầy nào đã chứng đắc và dạy về 4 tầng định này không ạ?

Accepted Answer

Đừng nghĩ tới 4 tầng định hay xem ai đã đắc được 4 tầng định chưa... vì một khi tâm khởi lên vọng niệm tức là đã tự đánh mất đi tính chất định vốn sẵn có của mình rồi. Tâm không vọng động tức là định vô vi vô ngã, còn muốn tâm định theo ý mình tức là định hữu vi hữu ngã. Đừng bỏ bản chất vốn định của tâm để đi tìm cái định "có sinh tất có diệt" do bản ngã tạo tác.