thiền định, tứ thiền bát định

Đúng vậy. Đó là định tự nhiên, vô vi, vô ngã, khi tâm không phóng dật thất niệm. Tâm không loạn là định, còn tâm cố gắng tập trung có dụng công dụng ý thì đó là định hữu vi hữu ngã. Định hữu vi hữu ngã chỉ gây trở ngại cho tuệ giác.

Sau một thời gian quan sát mà mất dần đối tượng thở thì tâm có thể vào một trong hai trạng thái: Một là định, hai là chìm vào bhavanga, vô ký hoặc hôn trầm. Nếu khi tâm tỉnh thức trở lại mà thấy thư thái, khinh an và trong sáng thì không sao, nhưng nếu thấy thâm tâm ngơ ngác, bần thần là không tốt.

Cách hành của con đang nghiêng về định. Con nên hành thiền Minh Sát (Vipassanā) tốt hơn, vì trong thiền này cũng có định nhưng không cần nhập định. Định quá sâu sẽ làm tâm đình trệ, mất sự bén nhạy để thấy pháp lập tức trong từng "thời-vị-tính" sinh diệt của nó. Thỉnh thoảng chỉ cần thư giãn buông xả để tâm rỗng lặng tự nhiên mới tốt.

Đối với thiền định thì đó là trở ngại, nhưng đối với thiền tuệ khi đau con chỉ cần biết đau, khi vọng động biết là vọng động, khi hôn trầm biết là hôn trầm v.v... nhờ vậy trí tuệ càng bén nhạy chứ không hại gì cả. Trong thiền định con cứ loay hoay muốn đạt thiền là tham; muốn hết đau, hết vọng là sân; suy tính để vượt qua là trạo cử; chán nản mệt mỏi là hôn trầm và không quyết định được là nghi; hoá ra muốn định thì lại càng tự che lấp tâm mình thôi. Chỉ khi nào con thấy ra tất cả hoạt động của thân tâm lúc đó tâm con sẽ tự định, bởi vì nó không ham muốn đạt thành gì nữa.