Kính thưa Thầy, con càng lờ đi không quan tâm thì con nghe cái gì xung quanh rất rõ, con tưởng thời gian gần đây con đã bớt định tâm rất nhiều. Nhưng vẫn còn bị ảnh hưởng bởi thiền định trước đây, vậy con chưa thông lời Thầy dạy ở chỗ nào ạ? Có phải khi tâm rỗng lặng trong sáng con biết tổng thể, nhưng sau đó bị bản ngã xen vào nên con hơi chán tiếng côn trùng ngoài sân? Kính Thầy từ bi giảng giải cho con.
Định tâm tự nhiên và đúng mức tức là vừa đủ trong sự kết hợp hài hòa tự nhiên với giới và tuệ trong giới-định-tuệ hoặc trong tính-tấn-niệm-định-tuệ thì rất tốt, nhưng nhiều người sai lầm khi tưởng rằng định nhiều mới có tuệ. Đức Phật dạy định nhiều thì bị trì trệ hoặc dính mắc trong hỷ lạc khiến cho yếu tố tỉnh giác trong tuệ bị định lấn lướt, do đó mà 10 phiền não chướng ngại cho thiền tuệ phần lớn là do định. Trong 62 tà kiến phần lớn cũng xuất phát từ những người có định lực cao (nhưng không phải chánh định). Cũng chính vì nhầm lẫn này mà nhiều phương pháp thiền tuệ của các trường phái mới phát sinh cuối thế kỷ 20 đã đặt nặng thiền định quá mức cần thiết khiến hành giả bị kẹt trong 10 phiền não của thiền tuệ mà cứ tưởng mình đang hành thiền tuệ.
Trước kia do nhầm lẫn nên con đã hành theo những phương pháp này và đã đạt được những kinh nghiệm cục bộ về định (không phải chánh định cũng không phải tuệ). Những kinh nghiệm này rất khó vượt qua vì nó đã trở thành "cơn nghiện", thiếu nó thì như thiếu gì đó khiến tâm bất an (chán tiếng côn trùng ngoài sân), mà hễ bất an thì lại kéo về tâm định như một phản xạ có điều kiện. Lúc đó định tự hoạt động theo quán tính dù con không có ý hành nó. Ờ một góc độ nào đó thì định cũng có lợi ích, nhưng trên tính toàn diện của sự giác ngộ thì nó có thể là nước cản trong bàn cờ sinh tử (nên vẫn còn trong tam giới).
Có thể khi ứng dụng pháp thầy chỉ dẫn con thiếu yếu tố "vô tâm", tức thiếu tâm xả ba-la-mật, nên vẫn còn hữu ý tạo tác trong cái gọi là pháp hành. Trong pháp thầy chỉ dẫn không có loại hành (hữu ý tạo tác) mà chỉ thấy thôi: THẤY tức là HÀNH nên mới gọi là VIPASSANÀ. "Passati" là thấy, "vi": tiếp đầu ngữ có nghĩa là minh bạch, tức không bị che lấp bởi ý niệm, tư tưởng, kết luận hay quan niệm nào (dù đó là kiến thức Phật học). Vì con "có hành" nên dù lờ đi cũng chưa phải là vô tâm hay buông xả của tính rỗng lặng trong sáng tự nhiên. Lờ nó đi tức còn để ý tới nó; còn nếu dẹp nó đi thì càng làm cho nó gia tăng. Chỉ để cho tánh biết tự thấy chứ không còn người hành thì dù tiếng côn trùng hay tiếng sấm sét thì trong nghe cũng chỉ có nghe, không có người kiểm duyệt để thích hay chán. Vậy ngay nơi cái chán ấy sao con không thấy nó với tâm lặng lẽ hồn nhiên?