Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Kính bạch Hòa thượng,
Con đã đọc qua câu của Mạnh Tử là: "Trắc ẩn chi tâm, nhân giai hữu chi, tu ác chi tâm, nhân giai hữu chi, cung kính chi tâm, nhân giai hữu chi, thị phi chi tâm, nhân giai hữu chi. Trắc ẩn chi tâm, nhân dã, tu ác chi tâm, nghĩa dã, cung kính chi tâm, lễ dã, thị phi chi tâm, trí dã. Nhân-nghĩa-lễ-trí, phi do ngoại thước ngã dã, ngã cố hữu chi dã, phất tư nhĩ hỷ" (tạm dịch: Lòng trắc ẩn ai cũng đều có. Lòng cung kính, ai cũng đều có. Tâm biết phân biệt thị phi, ai cũng đều có. Lòng trắc ẩn là Nhân, lòng thẹn với điều ác là Nghĩa, lòng cung kính là Lễ. Tâm phân biệt rõ thị phi là Trí. Nhân-nghĩa-lễ-trí, không phải do bên ngoài rèn luyện ta, ta vốn đã có chúng, không cần phải suy nghĩ).
Tuân Tử lại nói: "Bất khả học, bất khả sự nhi tại nhân giả, vị chi tính, khả học nhi năng, khả sự nhi thành chi tại nhân giả, vị chi ngụy, thị tính ngụy chi phân dã" (tạm dịch: cái gì mà con người không thể học, không thể làm thì gọi là tính. Cái gì con người có thể học mà biết, có thể làm mà thành tựu thì gọi là ngụy tạo).
Qua 2 câu này con có chỗ chưa hiểu hết ý nghĩa, nhưng con cũng xin trình bày chỗ hạn hẹp của con. Kính trình lên Hòa thượng, cầu mong Thầy khai tâm mở trí cho con.
Con nghĩ rằng: Tính người giống như nước, thiện ác tùy theo vật (hoặc cảnh) mà thay đổi, như thể nước gặp sao theo vậy, bản thân người không có gì gọi là thuộc tính thiện - ác. Nước có lúc chảy bên trong, có khi chảy ra ngoài. Đây là do đặc trưng tự thân của nước là chảy xuống... chỉ là thay đổi hành vi, thái độ của nước, chớ hoàn toàn không thay đổi bản tính của nước. Do đó, sự hướng thiện của con người giống như nước chảy xuôi, thuộc tính của nó không hề thay đổi. Cũng như thuộc tính của con người vốn không thiện, không ác. Nhưng do (Vô minh) hoàn cảnh bên ngoài mà thay đổi. Như mây mù trôi qua thì ánh sáng mặt trời sẽ tự nhiên ló dạng.
Con có hành trì theo pháp của Hòa thượng dạy: Tham, sân, si... chỉ là những trạng thái xuất phát từ thái độ của tâm. Quan trọng là thấy ra pháp đang vận hành ngay tại đây và bây giờ, như sân thì thấy sân, có thay đổi chăng là thay đổi thái độ nhận thức và hành vi của bản thân mà thôi.
Con nghĩ rằng kiến thức cũng chỉ là vay mượn bên ngoài. Nhưng đây là suy nghĩ của con khi đã thực hành pháp mà Hòa thượng đã dạy. Con kính mong Thầy từ bi chỉ ra cho con thấy cái hiểu của con qua lời dạy của Cổ đức và qua ví dụ trên có đúng không?
Con xin tri ân và kính chúc Hòa thượng Pháp thể khinh an, chúng sanh dị độ.
Mặc dù đó là tư tưởng Đạo Nho nhưng vẫn đúng với Phật Giáo: "Tất cả pháp vô ngã" nghĩa là pháp tự có không phải do ngã làm ra. Ngộ ra "thực tánh tự có" thì mới buông được cái ta chấp thủ. Tất cà những gì do cái ta tạo tác thì đúng là ngụy tạo, chỉ rước lấy khổ mà thôi. Con đang tri và hành đúng, tuy nhiên con nên luôn khám phá sự mới mẻ của chân lý chứ không nên dựa vào sự "hiểu biết" đã kinh nghiệm được.
Trao đổi
Đăng nhập để cùng trao đổi về câu này.