tùy duyên thuận pháp

Tuỳ duyên là tuỳ hoàn cảnh, tuỳ tình huống, tuỳ điều kiện khách quan hay tự nhiên đang diễn ra. Thuận pháp là dù duyên đó thế nào thì cũng phải sống đúng với nguyên lý của đời sống (thực tánh chân đế), và phù hợp với quy định chung của cộng đồng xã hội mà mọi người đang chấp nhận (quy ước tục đế). Vô ngã vị tha là sống không hữu ngã vị kỷ mà sống vì mọi người. Ví dụ: Một bác sĩ đang khám bệnh phải tuỳ vào tình trạng của bệnh nhân, tuỳ vào loại bệnh gì... (đó là tuỳ duyên) để cho thuốc đúng bệnh, đúng liều lượng, đúng pháp luật cho phép...(đó là thuận pháp) với tấm lòng lương thiện không chỉ vì tiền cho mình mà vì giúp cho người bệnh được bình phục... (đó là vô ngã vị tha).

Muốn sống được như vậy thì con cần có một tâm hồn sáng suốt định tĩnh trong lành và muốn sống trong sáng suốt định tĩnh trong lành thì con nên thường thận trọng chú tâm quan sát; muốn thận trọng chú tâm quan sát tốt thì con không nên buông lung, thất niệm và mê mờ mà nên thường trở về trọn vẹn trong sáng với thực tại thân tâm trong mọi hoàn cảnh. Được vậy thì sống tuỳ duyên thuận pháp vô ngã vị tha là tất yếu và cũng không phải là không làm được, phải không con?

Nếu con không thấy được nghiệp duyên, không có biện pháp thích hợp thì một là không nên làm gì để khỏi can thiệp vào nhân quả của người khác, hai là cứ làm điều gì con nghĩ là hợp tình hợp lý nhất với thiện ý rồi nếu sai thì điều chỉnh cho đến khi đúng tốt và có hiệu quả là được chứ cầu toàn thì biết bao giờ được.

Chấp ngã là cho rằng mình có một cái "Ta" như mình tưởng tượng rồi khăng khăng ôm giữ ảo tưởng ấy. Chấp pháp thì đa dạng hơn, như chấp tư tưởng, quan niệm, ý kiến, chủ trương, phương pháp của mình mới đúng; chấp những gì mình có tức sở đắc của mình mới hay; chấp những gì mình biết được qua kiến thức tức sở tri của mình mới thật, chấp tôn giáo hay tông môn, giáo phái mình theo là đệ nhất v.v... Ngược lại, sống trong dòng pháp là không chấp pháp, chấp ngã, nghĩa là thấy pháp như nó là chứ không cho là, phải là, sẽ là theo ý mình nữa, mà chỉ sống tùy duyên thuận pháp vô ngã vị tha mà thôi.

Nhưng thật ra người ta chỉ có thể sống thuận dòng pháp khi tối thiểu là đã "Nhập Lưu", nghĩa là đã thấy thực tánh pháp và thể nhập dòng pháp chân đế rốt ráo ấy, còn hầu hết đều không ít thì nhiều vẫn còn chấp ngã chấp pháp. Chắc chắn hễ còn cái khổ tâm lý (khổ đế) tức còn chấp ngã chấp pháp. Nói chung còn chấp cái gì là đã khổ rồi, chấp cái đúng còn khổ huống chi cái sai. Nếu mình cho mình đúng rồi thì làm sao còn điều chỉnh nhận thức và hành vi được nữa, phải không con? Do đó mà Phật mới dạy "Chánh pháp còn phải bỏ huống chi phi pháp", để con đừng chấp trước vào bất cứ điều gì.