vô minh & ái dục

Đoạn tận sắc dục bằng giới định tuệ chứ không bằng sự hủy diệt. Giới là điều học để thấy ra điều đó nên làm hay không nên làm, định là tâm không ước mơ vọng tưởng về nó, tuệ là thấy rõ sự sinh, diệt, vị ngọt, sự nguy hại của nó mà không bị nó trói buộc sai sử nữa. Nếu con hiểu từ đoạn diệt đúng thì được, còn nếu hiểu sai thì càng muốn diệt nó càng bị nó trói buộc thêm.

Khi còn vô minh thì diệt dục cũng vô ích. Khi minh thì thấy rõ tính sinh - diệt, lợi - hại của dục như thế nào nên không cần diệt nó cũng tự diệt. Dục tự nó không đúng không sai, không xấu không tốt gì cả, chỉ khi nó bị vô minh hay tà kiến sai sử thì mới thành sai xấu mà thôi. Vậy cần hiểu được dục hơn là tìm cách diệt nó.

Về mặt tốt, dục được sử dụng trong Tứ Như Ý Túc, tức là yếu tố tiên quyết để thành công như ý. Nếu thiếu dục, con sẽ trở nên thụ động không làm gì được cả. Vậy nên sử dụng dục trong những điều tốt để chuyển hóa dục trong những điều xấu hơn là lên án nó và cố gắng tiêu diệt nó một cách chủ quan.

Chủ yếu là phải hiểu dục là gì, loại nào cần diệt hay không, nếu diệt thì diệt cách nào mới tuỳ duyên thuận pháp và hiệu quả, chứ Phật giáo không nói diệt dục chung chung. Có dục càng được phát triển càng tốt, có dục cần được đoạn giảm mới đúng, nhưng muốn vậy thì phải thấu suốt bằng trí tuệ sự sinh, diệt, vị ngọt và sự nguy hại của nó mới được. Uống thuốc bổ cũng vậy, phải biết công dụng thực sự của thuốc ấy là gì, có lợi hay có hại cho thân tâm thì mới dùng chứ không khuyến khích mà cũng không ngăn cấm.