vô ngã, bản ngã & đại ngã

Trước khi trả lời câu hỏi của bạn, tôi xin hỏi bạn một câu: "Hiện giờ bạn là ai vậy?". Có hai giả thiết: Một là bạn không biết hiện giờ bạn là ai, vậy thì có nói cho bạn biết trước khi bạn sinh ra là ai cũng vô ích thôi. Hai là bạn đẫ thật sự biết hiện giờ bạn là ai thì câu trả lời sẽ không cần thiết nữa, phải không bạn? Giống như một cậu học sinh được gọi lên bảng giải một bài toán. Cậu ta hỏi thầy giáo: "Trước khi có bài toán này là cái gỉ?". Thầy giáo nói: "Cậu cứ giải bài toán đi đã rồi ta sẽ trả lời cho. Nếu cậu giải được thì tất nhiên cậu đã biết những gì cậu có trước đây, cần gì phải hỏi. Còn nếu không giải được tức là cậu đã không học bài, vậy trà lời cho cậu liệu có ích gì?" Mong rằng bạn đã thấy ra vấn đề của bạn.

Trong dục vọng muốn tiêu trừ bản ngã đã hàm chứa bản ngã tham-sân-si nên thiền như vậy chỉ có thể thay bản ngã này bằng bản ngã khác tốt hơn nhưng không tiêu trừ được bản ngã tận gốc. Bản ngã chỉ là cái ta ảo tưởng do vô minh ái dục tạo ra vì vậy nó không có thật. Chỉ cần MINH, tức thấy rõ nhân duyên hình thành cái ta ảo tưởng thì nó sẽ tự biến mất không còn dấu vết.

Thân tâm chỉ là danh sắc, nhưng vì không thấy rõ đó là sự tương quan vận hành của danh sắc nên ảo tưởng cái ta xuất hiện. Giống như thấy sợi dây thành con rắn. Chỉ cần bình tĩnh sáng suốt để quan sát lại thì con rắn tự biến mất để trả sợi dây lại cho sợi dây. Đó là lý do vì sao đức Phật dạy chúng ta trở về trọn vẹn với thực tại để thấy ra thân-thọ-tâm-pháp đúng như thực tánh của chúng, thì sẽ chỉ còn thấy danh sắc, không còn dấu vết nào của bản ngã cả. Vậy đâu cần phải có cái dục vọng tiêu trừ bản ngã làm gì để cho bản ngã càng thêm tăng trưởng!

Có thể biết bản ngã qua kiến thức... học đươc từ kinh sách hay người khác, nhưng đó là tưởng tri và thức tri, không phải là tuệ tri hay tuệ giác. Thực ra tánh biết vốn sẵn có trí tuệ thấy biết trực tiếp thực tánh của vạn pháp, nên nó cũng có khả năng phát hiện và vô hiệu hóa cái ta ảo tưởng. Sống tinh tấn chánh niệm tỉnh giác đối với thực tại thân, thọ, tâm, pháp chính là lúc không sử dụng tư tưởng, suy nghĩ, kiến thức, ký ức... của tưởng tri và thức tri để nhận biết pháp, mà là trực tiếp soi chiếu (minh sát - Vipassanà) vào thực tánh pháp, thì đồng thời cái ta ảo tưởng cũng biến mất trong ánh sáng của tuệ tri. Giống như khi rọi đèn vào sợi dây thì thực tánh của sợi dây hiện ra và ảo tưởng con rắn cũng biến mất vì vốn nó không có thật. Hãy chánh niệm tỉnh giác thì mỗi người đều có thể tự thấy đâu là ngã đâu là pháp không qua bất cứ kiến thức nào..