vô thường, khổ & vô ngã

1. Đúng vậy, chỉ khi nào thấy khổ sinh tử luân hồi thì người ta mới tu để ra khỏi nó, nếu không người ta vẫn ham mê trong dục lạc cõi trần gian. Sinh tử luân hồi là thế giới do vô minh dục vọng của "cái ta ảo tưởng" tạo ra. Rốt ráo mà nói, nó không có thật, nhưng nó rất thật giống như cái thật của người hoang tưởng. Người bị bệnh hoang tưởng khổ vui trong hoang tưởng của chính mình, ai nói gì cũng không chịu nghe. Nhưng khi biết mình bệnh rồi ai mà chẳng muốn ra khỏi, phải không con?

2. Con nói ngược rồi đó. Nếu con bệnh mà con tin rằng bệnh con cứ mãi mãi như vậy không thể thay đổi mới bi quan đó. Nghĩa là nếu không vô thường thì làm sao con chữa lành bệnh được? Nếu người mẹ sinh ra một em bé mà nó cứ mãi... như vậy, không chịu lớn tí nào, thầy chắc rằng bà mẹ nào cũng sẽ lạc quan khi thấy vô thường đến với con mình để nó lớn lên từng giây từng phút, phải không con?

3. Con cứ lấy máy tính ra mà tính thử đi. Thôi cho mỗi người trong đời mình chỉ chảy ra 1 lít nước mắt thôi, thì từ khi trái đất này có sinh vật cho đến bây giờ nước mắt của tất cả sinh vật cộng lại sẽ là bao nhiêu? Thực ra, Đức Phật nói như vậy để muốn nhắc nhở chúng ta rằng đừng nên làm cho ai đau khổ nữa. Con thấy có ví dụ nào ấn tượng hơn để người ta ngừng làm khổ lẫn nhau như thế không, vậy mà người ta vẫn không nghe, phải chăng trái tim con người từ lâu đã hóa đá rồi?

Phật dạy "Hữu vi là vô thường" và "Hữu vi là khổ". Hữu vi thứ nhất là duyên sinh của vật lý, nó chỉ vô thường chứ không khổ. Hữu vi vật lý này lẽ ra không khổ, nhưng con người chấp lầm làm ngã và ngã sở nên khi nó vô thường lại thành khổ. Ví dụ chấp "vàng của tôi", "thân của tôi", "tâm là ngã" v.v... nên khi nó biến đổi liền thấy khổ. Hữu vi thứ hai là nghiệp tạo tác của ngũ uẩn, thập nhị nhân duyên v.v... nên vô thường này mới thật là khổ. Chính cái khổ thứ hai này mới là khổ đế. Bản thân vô thường thì không khổ, không lạc, không tích cực, tiêu cực gì cả.

Như vậy là con cũng đã quan sát thấy tâm con rồi đó. Nếu con mới phát hiện một trạng thái tâm thì nó liền biến mất tức là thấy tâm diệt. Đó là thấy tâm diệt không thấy tâm sinh: loại thấy tánh thứ nhất. Rồi con sẽ phát hiện tâm ngay khi mới sinh và cũng thấy nó diệt luôn. Đó là thấy tâm sinh diệt: loại thấy tánh thứ hai. Sau khi thấy tâm diệt không thấy tâm sinh lại. Đó là thấy tâm không sinh diệt: loại thấy tánh thứ ba. Khi con thấy tâm sinh diệt như vậy tức là con thấy tánh vô thường, khổ, vô ngã của pháp. Nhớ rằng pháp đến đi tự nhiên, nên thấy cũng phải tự nhiên, con càng cố thấy càng không thấy được, chỉ cần tâm rỗng lặng trong sáng thì con sẽ thấy dễ dàng hơn.