vô thường, khổ & vô ngã

Vô ngã có nghĩa là tất cả pháp đều không phải là ta hay của ta. Ta và của ta chỉ là ý niệm thôi chứ không có thật. Vì dù không có ý niệm "ta" gán vào thì pháp vẫn vận hành. Trong mỗi cá nhân có những yếu tố hợp lại mà thành như thân vật lý (physical body), cảm giác (sensation), tri giác (perseption), phản ứng tâm lý (mental action and reaction), tâm thức (mind, consciousness), chúng tương quan với nhau mà tạo thành quá trình sự sống (living process), trong đó không có gì là ta và của ta cả. Mẹ đức Phật sinh lên cõi Trời có nghĩa là thân gồm 5 yếu tố (ngũ uẩn) nơi bà (ở cõi người) biến đổi qua một quá trình để tái sinh thành một thân gồm 5 yếu tố (uẩn) dưới dạng tinh vi hơn (ở cõi trời) chứ trong quá trình ấy không có bản ngã hay linh hồn bất biến nào đi tái sinh cả. Vui lòng đọc The Buddha and His Teachings của Ngài Narada sẽ hiểu rõ hơn về vấn đề này, vì sư chỉ hướng dẫn về thiền thôi, nên chỉ nói vắn tắt chứ không giải thích nhiều về giáo lý.

Có gì bền vững lâu dài đâu mà phải luyện tập cho mệt thêm. Nên thấy tâm vô thường vô ngã thì tốt hơn. Thấy tâm vô thường, vô ngã tức tánh thấy không sinh diệt rồi, còn muốn tâm luôn thường, luôn ngã là rơi vào tà kiến!

Con không biết không hiểu là đúng. Nếu con cho rằng con đã hiểu đã biết về vô thường hay vô ngã thì con mới sai, vì thực ra con chỉ mới "có khái niệm, có quan niệm hay có kiến thức về" vô thường, vô ngã thôi, chứ con vẫn chưa thực thấy biết thanh tịnh. Vô thường, vô ngã là bản chất của pháp, không liên quan gì đến hiểu biết của con. Hiểu biết của con chỉ là hoạt động lý trí vọng thức, dù phong phú đến đâu cũng không chạm đến được thực tánh pháp, vì pháp tánh độc lập ngoài khái niệm, nên được gọi là bất khả tư nghì. Ngay cả đức Phật cũng tự nhận rằng dù Như Lai ra đời hay không ra đời bản chất của pháp vẫn vậy. Do đó khi hiểu biết của con bắt đầu chịu đầu hàng trước thực tánh bất khả tư nghì thì lúc đó thấy biết cũng bắt đầu thanh tịnh.

Khi tâm rỗng lặng trong sáng thì thấy biết liền thanh tịnh. Thấy biết thanh tịnh chỉ phản ánh trung thực bản chất tự nhiên của pháp (thực tánh pháp hay pháp tánh). Nói cách khác nó trả pháp về với bản chất vô thường, vô ngã đích thực của pháp chứ không xen cái ta hiểu ta biết đầy ảo tưởng của lý trí phân biệt theo khái niệm, quan niệm, hay kiến thức về vô thường, vô ngã chủ quan hoặc vay mượn từ bên ngoài. Con đang nghi ngờ về cái hiểu biết của lý trí là dấu hiệu tốt rồi đó.