Hỏi & Đáp về Phật giáo

Theo Phật giáo đảnh lễ là một cử chỉ bày tỏ lòng cung kính hơn là một nghi lễ, nên dù đảnh lễ Phật, Pháp, Tăng, Cha Mẹ, hay các bậc trưởng thượng đều phải "ngũ thể đầu địa" nghĩa là 2 đầu gối, 2 cánh tay (từ cùi chỏ đến bàn tay) và trán đều phải chạm đất. Trong Kinh mô tả vào thời đức Phật người đương thời đảnh lễ là cúi lạy bụi (vi trần) dưới chân Phật chứ không dám nói lễ Phật (hoặc các bậc đáng tôn kính cũng vậy). Ngày nay thầy vẫn còn chứng kiến nhiều người Phật tử ở Ấn Độ và các nước phương Đông cũng lễ lạy bằng cách cúi xuống sờ vào chỗ bước chân chư Tăng đi qua rồi xoa lên đầu mình để tỏ lòng cung kính.

Cung kính lễ bái là một trong 10 nhân sinh phước, là pháp giúp chúng ta loại trừ tính ngã mạn tự cao, và khi thành tâm lễ bái thân tâm rất nhẹ nhàng an lạc. Do trong Tăng chúng có một số vị sư thiếu phẩm hạnh đạo đức nên ngày nay một số Phật tử chỉ lễ Phật chứ không lễ Tăng. Bên Phật giáo Nam Tông (Nguyên Thủy) còn giữ được cách lễ bái này là điều đáng mừng.

"Nhất niệm tam thiên" là câu nói của Tông Thiên Thai trong Pháp Hoa Huyền Nghĩa, thuộc Giáo Tông. Trung Hoa chia ra hai phái thiền: Một là thiền chỉ quán của Giáo Tông, ám chỉ Tông Thiên Thai lấy kinh Pháp Hoa làm tông chỉ. Hai là thiền Kiến Tánh của Thiền Tông, ám chỉ thiền Đông Độ, lấy Chánh Pháp Nhãn Tạng làm gốc không y cứ vào Kinh Giáo.

Về lý thì Giáo Tông hay Thiền Tông cũng giống nhau. Thiền Tông nói "Nhất ba động vạn ba tùy", một làn sóng động lên kéo theo muôn đợt sóng, thì Giáo Tông cũng nói: "Nhất niệm tam thiên", một niệm sanh thì ba ngàn thế giới cũng sanh. Những câu này đều có ý tương tự như "Tam giới duy tâm, vạn pháp duy thức" hoặc "Nhất niệm khởi thiện ác dĩ phân". Theo Vi Diệu Pháp Phật Giáo Nguyên Thủy, nếu tâm không sanh ý niệm nào (vô sanh) thì thực tánh (paramattha) của chân đế hiền bày, còn đã sanh một niệm thì mở ra thế giới khái niệm (paññatti) với vô vàn chế định pháp của tục đế. Tóm lại, cốt lõi của Pháp này là: Tâm bình thế giới bình, tâm sanh thế giới sanh.

"Nhất niệm tam thiên" còn có nghĩa khác theo Kinh Hoa Nghiêm là: "Vạn pháp qui nhất, nhất quy vạn pháp" (Tất cả trong một, một trong tất cả), "Nhất đa tương dung" (Một và nhiều dung nhiếp nhau), "Nhật nguyệt bao hàm giới tử trung" (Trời đất gồm thâu trong hạt cải). Hoặc theo Dịch Lý: "Các Hữu Thái Cực", nên Lão Tử nói: "Nhất... sinh vạn vật" v.v... đều có ý nói một pháp bao hàm vạn pháp. Vì chữ niệm ở đây theo Vi Diệu Pháp là sát-na tâm (khana citta), một đơn vị lực gồm đủ tính chất không gian thời gian cực nhỏ, nhưng lại có cấu trúc cơ bản của vạn pháp, nên sự kết hợp trùng trùng duyên khởi của những đơn vị cực nhỏ này (theo tiến trình tâm sinh vật lý) có thể cấu tạo thành vô số pháp tướng từ vi mô đến vĩ mô phong phú, đa thù và vô tận.

Y học chứng minh rằng ăn buổi sáng - trưa tốt hơn ăn buổi chiều - tối, vì khả năng tiêu hóa và hấp thu vào buổi sáng tốt hơn buổi chiều (nhất là ban đêm). Thời gian chiều - tối không ăn giúp cho bộ máy tiêu hóa được nghỉ ngơi do đó sẽ làm việc tốt hơn mà không cần sử dụng phương pháp nhịn đói để chữa bệnh. Khi ăn no dễ sinh buồn ngủ và lười biếng, nên chó đặc nhiệm được cho ăn đủ dưỡng chất nhưng chỉ cho ăn vào buổi sáng và không cho ăn quá no thì chó mới làm công tác nhanh nhẹn và chính xác hơn.

Đức Phật không những chế định giới không ăn chiều - tối mà còn khuyên chúng ta không nên ăn no, vì ăn no sẽ khó tiêu hóa, sinh ra mệt mỏi, thiếu linh hoạt sáng suốt. Điều này tất nhiên ảnh hưởng đến sức khỏe và sự tu tập. Hiện nay nhiều người kết hợp giữa khoa học với điều giới này đã bỏ bửa ăn tối. Nếu vì công việc phải ăn thì họ ăn nhẹ và ăn trước 6 giờ chiều, vì những vật thực thu nạp vào buổi tối là nguyên nhân gây ra nhiều thứ bệnh. Người xưa nói "bệnh tùng khẩu nhập" nghĩa là bệnh do ăn mà ra. Tiết chế ăn uống vừa bớt được tâm tham mà còn giảm được bệnh tật.