Q: Dạ thưa Thầy, cho con xin hỏi: <p 1) Có phải ý nghĩ như sau là đoạn kiến không: Một vấn đề nào đó không phức tạp nhưng con lại nghĩ nó là phức tạp và con cảm thấy khó chịu với điều đó. Con không muốn nghĩ đến những điều đó nữa, con muốn chấm dứt nó ngay. Như vậy con phải làm sao? <p 2) Con có một cảm nhận rất khó giải thích. Dường như điều này thuộc về tiềm thức của con. Khi con nhìn thấy hình ảnh những vị Sư đi khất thực qua những rừng cây, con cảm thấy rất quen thuộc và tự nhiên con nghĩ là kiếp trước con đã từng tu khổ hạnh sai. Như vậy là sao thưa Thầy? Con cảm ơn Thầy.

1) Khi con nóng lòng muốn chấm dứt một vấn để mà con cho là khổ đau phức tạp thì đó là tâm sân chứ không phải đoạn kiến. Đoạn kiến là chủ trương sai lầm rằng sau khi chết thân tâm (danh sắc) đều chấm dứt (chết là hết). Nếu một người cho ràng đời sống quá đau khổ phức tạp rồi nảy sinh quan niệm chết đi là hết khổ, là chấm dứt tất cả, thì đó mới là đoạn kiến. Nếu trường hợp chỉ là tâm sân thì con chỉ cần nhìn lại tâm sân cho rõ, khi con đã bình tĩnh lại thì sẽ nhìn nhận vấn đề trung thực hơn. Nếu có đoạn kiến thì sự nhìn nhận trung thực vấn đề sẽ giúp con thoát khỏi đoạn kiến. 2) Có thể là con thấy hình ảnh những vị Sư đi khất thực rất quen thuộc và con có cảm giác như trong tiền kiếp nào đó con đã từng khổ hạnh như vậy và vì con đã khổ hạnh sai nên trong kiếp này con không còn là nhà sư tu hành nữa mà phải sống một đời sống phúc tạp như hiện nay. Hoặc cũng có thể con thấy một số nhà sư khất thực sai pháp (bây giờ nhà sư giả để khất thực kiếm sống nhiều lắm!) nên con có cảm tưởng như việc khổ hạnh này là sai lầm chăng?

Question 1

Con thưa thầy,

Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân thuộc về sắc pháp
Ý thuộc về danh pháp
Khi có xúc xảy ra, tức là có Căn + Trần + Thức:

Mắt thấy sắc => nhãn thức
Tai nghe âm thanh => nhĩ thức

.................

Ý tiếp xúc với pháp => Ý thức

Vậy, nhãn thức, nhĩ thức....., ý thức đấy có phải là tánh biết tự nhiên trong sáng mà mỗi người đều có mà mỗi người hãy trở về nơi thân, thọ, tâm, pháp để thấy không? Đó có phải là viên ngọc quý mà kinh điển nói đến không ạ? Và như thầy nói tu là điều chỉnh nhận thức và hành vi, vậy là cần điều chỉnh ở khâu "Ý thức" có đúng không ạ? Điều chỉnh khâu "Ý thức" đó chính là Chánh niệm Tỉnh giác. Vậy tu là chỉ như vậy có phải không ạ?

Accepted Answer

Tâm, thức, ý, ý giới... đều là biểu hiện của tánh biết tự nhiên. Kể cả bhavanga, tiềm thức, vô thức (không dùng theo nghĩa thiếu ý thức) đều là những hình thức hoạt động khác nhau của tánh biết. Nếu không bị cái ta ảo tưởng che lấp thì tánh biết này có thể thấy biết tất cả. Vi vậy tu tập không có nghĩa là rèn luyện hay phát triền tánh biết mà là loại bỏ cái ta ảo tưởng thì tánh biết sẽ tự động điều chỉnh lại mọi sai lầm mà cái ta ảo tưởng đã tạo ra để trở về với pháp như chân như thực. Tất nhiên tánh biết chính là viên ngọc quý. Biết sử dụng viên ngọc quý đó, như tinh tấn chánh niệm tỉnh giác chẳng hạn thì chính là tu tập một cách chân chính vậy.

Question 2

Kính Bạch Thầy! Gần đây con có một thắc mắc hy vọng Thầy có thể giải đáp ạ. Đó là trong quá trình học tập thì con có nghe nói ở phương Tây, cụ thể là Mỹ đang có một trường phái tư tưởng cho rằng "ý thức", hay "consciousness" chỉ là một ảo giác chứ không tồn tại. Vậy Thầy có thể giảng giải cho con một cách ngắn gọn rằng "thức" trong ngũ uẩn mà Đức Phật đã dạy là như thế nào, và nó có khác gì so với khái niệm "ý thức" mà người đời vẫn dùng không ạ?

Accepted Answer

Người ta nói ý thức là ảo giác cũng không sai lắm. Ý thức mà con người thường sử dụng chỉ là ở múc độ tưởng tri (biết qua tưởng) và thức tri (biết qua kiến thức) trong Phật giáo. Tánh biết của tâm ứng ra nơi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân có đối tượng là thực tánh pháp, còn ứng ra nơi ý thì đối tượng phần lớn là nghĩa khái niệm hoặc có thể chỉ là danh khái niệm không thực. Khi tánh biết không còn bị che lấp bởi những khái niệm thì nó nhận biết đối tượng bằng tuệ tri, chỉ lúc đó tánh biết mới thấy được thực tánh của pháp.

Question 3

Dạ thưa Thầy, cho con xin hỏi: <p 1) Có phải ý nghĩ như sau là đoạn kiến không: Một vấn đề nào đó không phức tạp nhưng con lại nghĩ nó là phức tạp và con cảm thấy khó chịu với điều đó. Con không muốn nghĩ đến những điều đó nữa, con muốn chấm dứt nó ngay. Như vậy con phải làm sao? <p 2) Con có một cảm nhận rất khó giải thích. Dường như điều này thuộc về tiềm thức của con. Khi con nhìn thấy hình ảnh những vị Sư đi khất thực qua những rừng cây, con cảm thấy rất quen thuộc và tự nhiên con nghĩ là kiếp trước con đã từng tu khổ hạnh sai. Như vậy là sao thưa Thầy? Con cảm ơn Thầy.

Accepted Answer

1) Khi con nóng lòng muốn chấm dứt một vấn để mà con cho là khổ đau phức tạp thì đó là tâm sân chứ không phải đoạn kiến. Đoạn kiến là chủ trương sai lầm rằng sau khi chết thân tâm (danh sắc) đều chấm dứt (chết là hết). Nếu một người cho ràng đời sống quá đau khổ phức tạp rồi nảy sinh quan niệm chết đi là hết khổ, là chấm dứt tất cả, thì đó mới là đoạn kiến. Nếu trường hợp chỉ là tâm sân thì con chỉ cần nhìn lại tâm sân cho rõ, khi con đã bình tĩnh lại thì sẽ nhìn nhận vấn đề trung thực hơn. Nếu có đoạn kiến thì sự nhìn nhận trung thực vấn đề sẽ giúp con thoát khỏi đoạn kiến. 2) Có thể là con thấy hình ảnh những vị Sư đi khất thực rất quen thuộc và con có cảm giác như trong tiền kiếp nào đó con đã từng khổ hạnh như vậy và vì con đã khổ hạnh sai nên trong kiếp này con không còn là nhà sư tu hành nữa mà phải sống một đời sống phúc tạp như hiện nay. Hoặc cũng có thể con thấy một số nhà sư khất thực sai pháp (bây giờ nhà sư giả để khất thực kiếm sống nhiều lắm!) nên con có cảm tưởng như việc khổ hạnh này là sai lầm chăng?