Thưa Thầy,
Con mới đọc câu hỏi về các thuật ngữ dịch ra tiếng Anh. Con xin góp ý như sau:
Phật giáo đã gây chú ý ở các nước Âu Mỹ. Gần đây nhất là Phật giáo Tây Tạng. Xa hơn 1 chút thì Thiền Zen và thiền Vipassanà. Những thuật ngữ Phật học được dịch ra tiếng Anh cũng đã ít nhiều gây ra những ấn tượng không chính xác trong đầu các độc giả. Khi nghe đến từ "mindfullness" chẳng hạn, tùy theo hành trang kiến thức của mỗi người mà họ sẽ liên tưởng khác, hiểu nghĩa khác nhau.
Nếu muốn dịch sách Thầy, có lẽ chúng ta nên giữ từ Pali rồi định nghĩa như Thầy đã ví dụ, mỗi khi gặp "Tinh tấn, Chánh niệm, Tỉnh giác". Sẽ vừa ngắn hơn và ít bị nhiễm bởi những quan niệm cá nhân của độc giả hơn.
Có lẽ vì thế mà để tránh những hiểu lầm do liên tưởng của kiến thức cá nhân, Krishnamurti đã phải nói nghĩa ra nhiều hơn là cô đọng lại trong những thuật ngữ chuyên môn như Kinh điển Trung Hoa thường làm. Giải nghĩa ra như Thầy trả lời câu hỏi sẽ giúp các độc giả khỏi đoán, khỏi tra tự điển mà nghĩa tự hiển lộ ra trước mắt, muốn hiểu khác cũng khó. "Giản dị mới uyên thâm" là vậy.
Xin góp ý với các bạn như vậy. Con chào Thầy.
Cám ơn con! Không những điều đó cần yếu cho cách dịch thuật ngữ thiền Vipassanà ra ngoại ngữ mà cần cho cả dịch ra tiếng Việt. Có lẽ nên để nguyên từ Pali rồi định nghĩa tốt hơn là dịch ra một từ tiếng Việt không chính xác.
Ví dụ từ chánh niệm (satimà) thường được dịch một cách sai lầm là ghi nhận. Sati đôi lúc được dùng với nghĩa là sự ghi nhớ hay hoài niệm nhưng không phải trong ngữ cảnh của thiền Vipassanà. Trong Minh sát tuệ, nhớ ở đây có nghĩa là không bỏ quên thực tại thân-thọ-tâm-pháp chứ không cần ghi nhận hay ghi nhớ điều gì cả.
Tinh tấn (àtàpì) còn bị hiểu lầm trầm trọng hơn nữa khi dịch là nỗ lực với nghĩa cố gắng dụng công miên mật để đạt thành hay nắm bắt được một đối tượng nào đó! Trong khi tinh tấn ở đây chỉ có nghĩa là không buông lung phóng đật. Thực ra buông lung phóng dật thì mới cần tới nỗ lực để đạt được sở cầu, còn tinh tấn chính là buông nỗ lực ấy đi để trở về với thực tại mà tuyệt không có một thái độ lấy, bỏ, nương tựa, hay bám víu bất cứ điều gì. Vậy tinh tấn là không cố gắng dụng công để đạt thành theo ý chí của bản ngã.
Tỉnh giác (sampajàna) lại bị nhầm lẫn với lý trí khôn ngoan tìm biết chi tiết của đối tượng, trong khi Phật dạy là thấy biết mà không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng theo pháp chế định (paññatti) của bất kỳ pháp nào thì mới có thể trực nhận thực tánh pháp (sabhàva) một cách toàn diện như nó đang là. Vậy tỉnh giác là thấy biết trong sáng trực tiếp và trung thực tất cả các pháp mà không qua khái niệm của lý trí phân tích biện giải.
Trao đổi
Đăng nhập để cùng trao đổi về câu này.