Thưa thầy, như con được biết, những nhà triết học khi đứng trước những câu hỏi về vũ trụ, về con người thì họ thường sử dụng lý luận của họ nhằm đưa ra một học thuyết nào đó để giải đáp, để hướng dẫn con người trước những vấn đề đó.
Đôi khi trong cuộc sống, gặp những khó khăn, đau khổ, con cũng sử dụng cách đó. Con suy nghĩ xem biểu hiện đau khổ của con là gì, nguyên nhân nào đã khiến con đau khổ, con có thể làm gì để bớt đau khổ khi gặp phải những tình huống như vậy trong những lần sau.
Ví dụ như trong khi ôn thi đại học, con thường hay lo lắng, bồn chồn, chán nản. Con phân tích thấy con có những biểu hiện đó là vì con muốn mau chóng đạt được thành tựu là đỗ đại học cũng như con thường tưởng tượng đến những sự khó khăn nếu như con thi trượt.
Những sự việc kiểu như vậy lặp lại thường xuyên với con và đến một hôm thì con quyết định phải xem xét phân tích lại những sự việc đó để tìm ra cách đối trị. Cuối cùng con rút ra được bài học rằng đối với những mục tiêu đã đề ra, con không nên sốt sắng muốn đạt được ngay mà cần phải bình tĩnh thực hiện từng bước theo kế hoạch.
Tuy nhiên, dù đã suy luận được như vậy, tự nhủ với bản thân như vậy nhưng mỗi khi gặp lại những sự việc tương tự con lại vẫn có lo lắng, bồn chồn, chán nản. Tất nhiên cũng có sự giảm bớt so với những lần trước nhưng con thấy rõ ràng là việc lý luận bằng lý trí không thể giải quyết hoàn toàn vấn đề của mình.
Con nghĩ vấn đề mấu chốt vẫn là con chưa thật sự hiểu biết được bản chất của sự việc.
Con được nghe rằng chánh niệm là con đường đưa tới hiểu biết thật sự nhưng con chưa hiểu lý luận và chánh niệm có gì khác nhau và chánh niệm sẽ đưa tới hiểu biết bằng cách nào.
Con xin thầy chỉ dạy cho con.
Thí dụ khi con uống trà, chánh niệm tỉnh giác là trọn vẹn trực nhận trạng thái của thân, của những cảm giác, của tâm và của sự quan hệ giữa thân tâm với việc uống trà diễn ra như thế nào một cách trung thực như nó đang là. Đó là trực giác của tánh biết, hoàn toàn không do lý trí tưởng là, cho là, muốn phải là và mong sẽ là, nên có thể thâm nhập vào bản chất thật của sự kiện.
Còn lý luận là ý cứ vào kiến thức giới hạn mà con đã có về trà để suy nghĩ, đánh giá, phê phán, lượng định nguyên nhân, kết quả, phẩm chất của sự kiện uống trà nên sự hiểu biết về việc uống trà chỉ giới hạn trong kiến thức đã cũ. Hầu hết những hiểu biết ấy tuỳ thuộc vào thái độ tưởng là, cho là, phải là, sẽ là của lý trí hay ý thức chủ quan nên không thể thấy được bản chất thật của sự kiện đang là.
Trao đổi
Đăng nhập để cùng trao đổi về câu này.