thái độ - trạng thái

Việc gì trên đời cũng có thể đúng hay sai tuỳ theo thái độ hoặc mục đích người dùng nó mà thôi. Thí dụ mưa đúng với người trong vùng đang bị nắng hạn, nhưng sai đối với những người trong vùng đang bị ngập úng. Vậy việc sinh hay khắc trong đời sống gia đình còn tuỳ thái độ và mục đích sống của con. Nếu con muốn có một đời sống vợ chồng thuận hoà êm ấm, vạn sự như ý thì xung khắc tuyệt đối không được rồi. Còn nếu con muốn trở thành một triết gia lừng danh thì hãy học Socrate có bà vợ khét tiếng dữ dằn... Chính thái độ của con hóa giải được mọi chuyện trên đời. Vậy con không hỏi ai bằng hỏi chính thái độ của mình.

Một thái độ thường tạo ra một trạng thái phúc tạp. Thí dụ sợ hãi là một thái độ, nó tạo ra trạng thái bất an, dao động kèm theo sự run rẩy, tim hồi hộp, mặt tái mét, toát mồ hôi lạnh v.v... Thái độ gia tăng thì trạng thái cũng gia tăng.

Khi quay lại trọn vẹn tỉnh thức với thái độ sợ hãi thì nó không còn là thái độ nữa mà chỉ cảm nhận những trạng thái của nó thôi và bây giờ thái độ trọn vẹn tỉnh thức đã thay thế thái độ sợ hãi và trạng thái của thái độ tỉnh thức cũng đang biến những trạng thái của nỗi sợ thành trạng thái lắng dịu và bình an của tâm chánh niệm.

Đó là giai đoạn dùng một thái độ tâm thức đối trị một thái độ tâm thức khác, nên vẫn còn hữu vi hữu ngã, cho đến khi thái độ là tri kiến thanh tịnh - tức thấy biết đã lặng lẽ trong sáng - thì tánh biết soi sáng (pabhassara citta) vô vi vô ngã không còn bị các thái độ tâm thức hữu vi hữu ngã ngăn ngại nữa, đó chính là đạo tuệ giác ngộ giải thoát.

Trạng thái nào cũng vô thường, vô ngã và nếu không đau khổ thì cũng ngầm chứa đau khổ bên trong, vì thế con chỉ thấy chúng đến đi, sinh diệt thôi, đừng so đo đánh giá gì cả, chỉ thấy chúng như chúng là mới đúng tốt.