Con kính thưa sư ông.
Thưa sư ông, có một vài vị thiền sư nói rằng "chú tâm là nguồn gốc của sự dính mắc". Con không hiểu vì sao thiền sư nói vậy. Nhưng khi con hành thiền thì con phát hiện ra đúng là như vậy. Vì có ý muốn chú tâm vào đối tượng, có nhiều ý niệm về đối tượng đó, có thái độ so sánh phân chia, lấy bỏ các đối tượng khác.
Nhưng đến một ngày, con chẳng chú ý vào cái gì cả, cũng chẳng có ý niệm thì con lại thấy nhiều đối tượng đến và đi tự nhiên, không có ai chỉ có cái biết, biết vậy thôi. Quá khứ vị lai nằm trong thực tại. Con tin tưởng rằng chỉ có sống trong hiện tại (cái thấy, thấy cái đang là) mới thực sự giúp mình giác ngộ, giải thoát.
Qua đây, xin sư ông giải thích "chú ý" và "chú tâm" trong câu "thận trọng, chú tâm, quan sát" khác nhau như thế nào ạ?
Con hi vọng có cơ hội trình pháp trực tiếp với sư ông vì dịch con chưa đi được. Con chúc sư ông sức khỏe và an vui. Thành kính tri ân sư ông.
Khi nghe hay đọc con cần rõ cách dùng từ của mỗi tác giả hay người nói. Khi nói "chú tâm là nguồn gốc của sự dính mắc" thì người nói ám chỉ sự tập trung hay tập chú vào một đối tượng. Nhưng sư ông lại dùng từ chú tâm theo nghĩa tâm không vọng động, không tán loạn. Khi con làm việc gì với tâm an ổn tự nhiên nên trọn vẹn với việc làm đó gọi là chú tâm hay chánh niệm, vì vậy chú tâm theo nghĩa này thì hoàn toàn ngược lại với đinh mắc.
Chú ý là có khởi tâm hướng đến đối tượng, tương đương với tâm sở "tầm-tứ" trong thiền định. Sự chú ý cao độ gọi là tập trung, tập trung cao độ đưa đến định hoặc dính mắc. Nếu sự chú ý vừa phải để thấy biết đối tượng rõ hơn thì tốt, khi chú ý vào một công việc nào đó đến độ đam mê thì vẫn tốt, nhưng đến mức tập trung cao độ thì dễ đưa đến dính mắc vào đối tượng.
Thận trọng chú tâm quan sát là bản tánh tự nhiên, sẵn có nơi mỗi người, nhưng vì hiểu sai nên biến thành chú ý hoặc tập trung như con đã làm mới không hiệu quả. Chính khi con để tự nhiên thì thận trọng chú tâm quan sát liền lưu xuất rất chính xác. Hãy thận trọng trong ngôn ngữ, đừng đem dụng ngữ của người này gán cho người khác, như vậy sẽ khó thấu hiểu sự diễn đạt khác nhau của mỗi người.