Question 1

Thưa thầy, qua mục hỏi đáp này có một bạn có hỏi về vấn đề chánh niệm được "tạo đà" hay không và nếu như vậy có biến tỉnh giác thành một thói quen và trở thành thiếu tỉnh giác hay không (câu hỏi ngày 02/12/2010). Chúng con thấy câu hỏi và chủ đề này rất hay nên có trao đổi với nhau và có thắc mắc một vài điều trong này.

Theo cá nhân con thì con hiểu ý thầy muốn nói là, chánh niệm tỉnh giác là sống với hiện tại 100% nên không cần chuẩn bị lấy đà hay tạo thành thói quen hay hứa hẹn điều gì cho ngày mai. Và khi có hứa hẹn, mong muốn hay rèn luyện một điều gì cho ngày mai thì không còn là chánh niệm tỉnh giác nữa. Việc chọn lựa một vài đối tượng theo chủ ý ban đầu thường sử dụng tới yếu tố tầm tứ và bị lạc sang thiền định.

Và theo con hiểu ở một góc độ nào đấy khi thiền sinh này đang tu tập giữ chánh niệm thì cũng hiểu một phần rằng đấy cũng không hẳn là chánh niệm trong sáng thực thụ vì ở đây vẫn còn sử dụng đến ý chí, dù rất nhẹ như chỉ để duy trì hay biết mà thôi.

Về đoạn này không biết con đã hiểu được ý của thấy chưa: "Chánh niệm tỉnh giác không phải là công cụ của bản ngã để đạt được mục đích của nó, mà chính là khi buông cái ngã lăng xăng tạo tác xuống thì chánh niệm tỉnh giác liền xuất hiện một cách tự nhiên, vô ngã", nhưng con nghĩ dẫu sao cũng cần một nỗ lực để duy trì hay biết, tức cũng chưa hẳn đã là chánh niệm tỉnh giác trong sáng.

Vì vậy theo con nếu giả sử đặt lại câu hỏi ban đầu là thiền sinh đang tu tập để tiến tới chánh niệm tỉnh giác trong sáng thực thụ trọn vẹn thì có được không ạ?

Còn điều này nữa, nếu con không nhầm thì ở trong Tuyển tập thư thầy bức thư số 34 thầy cũng có nói qua về điều này, con xin được trích dẫn: "... như một giai đoạn chuyển tiếp để chuẩn bị cho tâm có đủ chánh niệm tỉnh giác khả dĩ thâm nhập thực tại như thị của đệ nhất nghĩa đế, như vậy giai đoạn trên chỉ là dự bị cho hành giả trước khi vào thiền Vipassanà, chúng ta tạm gọi là "giai đoạn tiền Vipassanà". Khi nào hành tướng của hầu hết thân, thọ, tâm, pháp đều được gọi đúng tên ngay khi nó diễn ra, không trước không sau, thì hành giả bắt đầu có khả năng đi thẳng vào thiền Vipassanà như giai đoạn sau đây ..... "

Theo các điều con thắc mắc và hiểu là vậy, con mong được chỉ bảo của thầy. Con cảm ơn thầy.

Accepted Answer

Những điều con hiểu là đúng. Nếu một người có thể buông bản ngã dễ dàng thì chánh niệm tỉnh giác thật sự liền xuất hiện rất tự nhiên, rỗng lặng và trong sáng. Còn nếu cảm thấy khó buông được một cách tự nhiên, hoặc phải cố gắng buông thì tức là chưa thực sự buông. Tuy nhiên hành trình của bản ngã là tư tưởng và thời gian nên luôn gắn liền với quá khứ, vị lai hoặc đắm chìm trong hiện tại, vì vậy chỉ cần thận trọng, chú tâm, quan sát rõ ràng thực tại thì tư tưởng và thời gian biến mất, và thực tại danh sắc hiển lộ, lúc đó chính là tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác đích thực và vô ngã. Đó là cách tốt nhất để tiếp cận chánh niệm tỉnh giác thật sự.

Nếu cả hai tình huống chánh niệm tỉnh giác trên đều không sử dụng được, lúc đó mới dùng tới pháp hỗ trợ như niệm Phật, niệm tâm từ, niệm bất tịnh, niệm sự chết. Thà sử dụng những pháp hỗ trợ này còn hơn là theo một phương pháp cố định để hình thành thói quen quán tính, hoặc cố gắng chánh niệm tỉnh giác chủ quan lệch lạc theo tư kiến tư dục của mình để rồi "tạo đà" sai lầm, khó mà điều chỉnh lại được.

Cũng cần phải phân biệt hai loại tinh tấn: Một là ý chí của bản ngã, hai là không buông lung, phóng dật theo tư kiến tư dục của bản ngã. Nếu hành giả sử dụng loại thứ nhất thì nói là tinh tấn nhưng thực tế là đang chìu theo ý đồ của bản ngã, nghĩa là vẫn buông lung. Vì người ấy nỗ lực theo ý chủ quan của mình (tư kiến) và nỗ lực để đạt tới sở cầu (tư dục) chứ không phải là trọn vẹn phản ánh thực tại như nó là.

Question 2

Thưa Sư, con trích một đoạn trong Sống Trong Thực Tại ở mục thư viện nhờ Sư giải thích thêm:

"Trong thiền Vipassanā, chánh niệm tỉnh giác là hai yếu tố cốt lõi, nhưng nếu thiếu tinh tấn thì vẫn không đủ lực để thể hiện giác niệm một cách đúng mức cần thiết cho sự quán chiếu trung thực."

Con thắc mắc là đa phần các cố gắng và nỗ lực là tạo tác hữu vi của bản ngã. Vậy thì năng lượng của chánh tinh tấn này được lấy từ đâu? (Vì năng lượng của tà tinh tấn lấy từ bản ngã và ham muốn thành tựu hay loại bỏ cái gì đó của thực tại).

Con thấy vấn đề "tinh tấn" hay cố gắng này rất tinh tế. Xin Sư giải thêm cho con và các bạn đồng đạo được tỏ tường.

Accepted Answer

Thầy sẵn lòng trả lời những câu hỏi khi đã suy tư chiêm nghiệm hết sức mà vẫn không tự giải nghi được, lúc đó thầy chỉ gợi ý một chút thôi là thấy ngay. Thầy đã nói đừng học đạo để thỏa mãn lý trí. Một câu trả lời thật rành mạch cũng không giúp con giác ngộ được đâu, hãy tự mình khám phá thể nghiệm để thấy ra sự thật, không nên tìm lời giải nơi kinh điển hay bất kỳ vị thầy nào. Thầy nghĩ là con chưa đọc hết chương 5 nói về tinh tấn, hoặc con chỉ đọc phớt qua, rồi lại thắc mắc chính những điều mà thầy đã nói rõ trong đó, và trong các buổi giảng thầy cũng đã nói đi nói lại không biết bao nhiêu lần. Vậy có lẽ đã đến lúc tự con phải khám phá tinh tấn là gì mới được. Hãy tinh tấn lên đừng quá lười biếng giao khoán cho ngôn từ vay mượn từ một xác định của người khác như vậy. Kinh điền và thầy chỉ có nhiệm vụ gợi ý cho con tự thấy thôi.

Question 3

Kính thưa thầy, con vẫn chưa có khái niệm rõ phân biệt giữa Sắc Pháp và Danh Pháp. Kính mong thầy phân tích chỉ rõ giúp con. Con xin cảm ơn.

Accepted Answer

Trong pháp học, sắc pháp và danh pháp nói rộng ra thì thành một bộ Abhidhamma (Vi Diệu Pháp). Nhưng trong pháp hành thì thân và thân hành gọi là sắc pháp, tâm gọi là danh pháp. Cụ thể hơn, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân gọi là sắc pháp; ý gọi là danh pháp. Hoặc trong ngũ uẩn, sắc thuộc về sắc pháp; thọ, tưởng, hành, thức thuộc về danh pháp. Ví dụ khi đi là sắc thân di chuyển đó là sắc pháp, tâm biết được sắc thân đang di chuyển đó là danh pháp. Như vậy, với chánh niệm tỉnh giác thì khi đi chỉ có sắc di chuyển và tâm biết sắc di chuyển chứ không có ảo tưởng ta đi hay ta biết.