tông phái & pháp môn

Đây là chỗ hiểu lầm về lý nhưng trên sự thì không có gì khác. Đạo hữu có thể đọc thêm cuốn Thiền Phật Giáo: Nguyên Thủy và Phát Triển trong mục Thư Viện, nhất là chương đối chiếu thiền Vipassanà với thiền Tông Đông Độ. Hai loại thiền này bên ngoài có vẻ như rất khác nhau nhưng nội dung thì hoàn toàn giống nhau. Chỉ khác ở chỗ Thiền Tông cốt giúp hành giả ngộ lý làm gốc, còn Thiền Vipassanà lấy chứng sự làm nền. Khi diễn đạt theo sự thì phải nói tiến trình thực chứng nên có vẻ như theo trình tự tu chứng. Khi diễn đạt về lý thì có thể thấy ngay lập tức. Do đó các vị thiền sư Đông Độ cũng nói: "Lý đốn ngộ, sự tiệm tu".

1100 năm trước Thiền Tông, chữ Pháp trong Thiền Nguyên Thủy đã có nghĩa là thực tại hiện tiền (Dhammo) có thể thấy ngay (sandtthiko), không qua thời gian (Akàliko), quay lại là thấy (Ehipassiko), ngay trên chính nó (Opanayiko) mỗi người có thể tự chứng (Paccattam veditabo vinnùhi). Vậy điều Thiền Tông thấy sau này đâu có khác gì thiền Nguyên Thủy?. Lý và sự tuy diễn đạt khác nhau nhưng cùng nói về một sự thật duy nhất. Ví dụ, nói "ăn thì no" và nói: "nhai, nuốt, tiêu hóa, thành nhũ trấp, thành máu v.v..." thì tuy khác nhau nhưng cũng chỉ diễn đạt cùng một thực kiện, đâu có gì sai khác? Khi lý và sự chưa dung thông thì thấy đó là hai, khi sự lý viên dung thì pháp là bất dị.

Cám ơn con đã đặt những câu hỏi rất nhiệt tình, chứng tỏ con đang quan tâm đến Phật Pháp. Nhưng con nên đọc lại tất cả những câu hỏi trong mục hỏi đáp này để câu nào đã có hỏi và trả lời rồi thì con không cần hỏi lại. Sư có rất ít thời gian mà hầu hết những câu hỏi của con lại đã được trả lời trước đây rồi. Hơn nữa chủ yếu sư chỉ tập trung trả lời cho những thắc mắc liên quan đến việc tu tập chứ không có ý giải quyết mọi vấn đề thuộc kinh điển nhằm thỏa mãn kiến giải thuần lý, hoặc sự tranh cãi của nhiều ý kiến khác nhau trên quan điểm đức tin hay lý luận giữa các trường phái thiền hiện nay. Con cũng đừng quan tâm đến những ý kiến bất đồng đó làm gì, chỉ nên nhìn sâu vào những sự kiện thực tế nơi chính mình và cuộc sống, khi đã thấy ra sự thật thì những quan niệm đều trở nên vô nghĩa.

Phật Giáo Nguyên Thủy là dòng chảy xuyên suốt qua các Tông phái phát triển về sau. Tất nhiên khi kinh qua sự phát triển thì mỗi tông môn đều có chỗ sai biệt về một số phương diện nào đó. Các Tông phái phát triển sau 200 năm đức Phật Niết-bàn gọi là các phái Tiểu Thừa, và phát triển sau 600 năm đức Phật Niết-bàn gọi là các phái Đại Thừa. Mật Tông hay Kim Cang Thừa cũng phát xuất từ đó và đặc biệt phát triển mạnh tại Tây Tạng. Đối với những bậc thấu lý đạt sự thì tất cả các Tông phái tuy hình thức khác nhau nhưng cốt lõi vẫn là một. Nhưng đối với những người căn cơ còn non kém thì mới bị kẹt vào cái ngã tông môn.

Nếu chúng ta chỉ nói thuần túy về tông chỉ của các phái chứ không nói về hình thức các tổ chức tông phái ấy, thì Phật Giáo Nguyên Thủy, hiểu theo nghĩa là giáo lý uyên nguyên của đức Phật, là cốt lõi của tất cả tông phái phát triển về sau. Phần lớn các tông phái phát triển về sau đều đưa ra thêm những phương tiện thiện xảo riêng để làm biện pháp tu tập cho tông môn mình, từ đó bắt đầu có sự khác biệt về biện pháp tu tập và các hình thức kỹ thuật thực hiện nó. Vậy cốt lõi thì không khác chỉ có khác hình thức tổ chức và biện pháp thực hiện cốt lõi đó mà thôi. Phật Giáo Nguyên Thủy chủ yếu nắm giữ nguyên lý cốt lõi rồi tùy duyên vận dụng biện pháp, còn các Tông phái thường nắm giữ và phát huy phương pháp riêng của Tông phái mình.