Q: Kính thưa Thầy,<p Điều con muốn hỏi hôm trước khi nói có bồ đề tâm là có tâm từ bi rộng lớn nhưng thiếu trí tuệ hiểu biết. Mỗi khi trải lòng từ bi như vậy có đúng hay không?<p Con xin Thầy chỉ dạy. Con cảm ơn Thầy.

Người ta quen dùng Bồ đề tâm là tâm từ bi, nhưng trong từ Bodhi của Phạn ngữ thì Bồ để là Tuệ giác hay ít nhất cũng đã sẵn có Tuệ giác trong đó rồi. Cho nên nếu Bồ đề chỉ có nghĩa là thương yêu thôi thì cụ Võ Đình Cường có lý khi nói: "Trí không bi là trí thông minh điêu xảo, bi không trí là bi thương hảo thương quàn". Thực ra, có trí tuệ mới có từ bi cho nên Bồ đề tâm nếu hiểu nghĩa là từ bi thật sự thì đã có trí tuệ rồi, không bao giờ từ bi mà không có trí tuệ cả.

Question 1

Kính thưa Thầy, khi con duy trì một cảm thọ dễ chịu như con nghĩ về cha, mẹ, thầy tổ hay những người con thương và thương con, cảm thọ đó rất dễ chịu, hạnh phúc giống như khi mình đang yêu thì có gì sai trái không ạ? Có phải là ái không ạ?

Con kính tri ân Thầy và kính chúc Thầy luôn được khỏe ạ.

Accepted Answer

Bản chất của tình yêu thương là cao khiết, trừ phi nó bị cái ta luyến ái, dính mắc và vị kỷ buộc ràng. Tất nhiên tình yêu thương cao khiết phải bao gồm bốn đức: Từ, bi, hỷ và xả. Khi tình yêu thương có 4 đức đó thì mới thực sự là hạnh phúc hạnh phúc của niềm tịnh lạc hay an lạc. Còn nếu trong tình yêu thương có luyến ái và ích kỷ thì hạnh phúc chỉ là cảm xúc thỏa mãn và sớm muộn gì nó cũng đưa đến khổ đau. Khổ này gọi là hoại khổ. Vì khi người mình yêu thương không thương yêu mình nữa hoặc khi người ấy xa cách hay vĩnh viễn ra đi thì hạnh phúc sẽ trở thành đau khổ xót xa không gì bù đắp được. Vậy con hãy nhìn kỹ lại xem tình yêu thương và hạnh phúc của con thuộc loại nào mới biết là đúng hay sai, ái hay không ái. Dù tình yêu thương cao khiết nhất nó vẫn đứng sau trí tuệ. Vì khi yêu thương không hẳn có trí tuệ, nhưng khi có trí tuệ thì liền có lòng yêu thương.

Question 2

Kính thưa Thầy,<p Điều con muốn hỏi hôm trước khi nói có bồ đề tâm là có tâm từ bi rộng lớn nhưng thiếu trí tuệ hiểu biết. Mỗi khi trải lòng từ bi như vậy có đúng hay không?<p Con xin Thầy chỉ dạy. Con cảm ơn Thầy.

Accepted Answer

Người ta quen dùng Bồ đề tâm là tâm từ bi, nhưng trong từ Bodhi của Phạn ngữ thì Bồ để là Tuệ giác hay ít nhất cũng đã sẵn có Tuệ giác trong đó rồi. Cho nên nếu Bồ đề chỉ có nghĩa là thương yêu thôi thì cụ Võ Đình Cường có lý khi nói: "Trí không bi là trí thông minh điêu xảo, bi không trí là bi thương hảo thương quàn". Thực ra, có trí tuệ mới có từ bi cho nên Bồ đề tâm nếu hiểu nghĩa là từ bi thật sự thì đã có trí tuệ rồi, không bao giờ từ bi mà không có trí tuệ cả.

Question 3

Kính thưa thầy, <p Con tri ân thầy đã chỉ dạy cho con hiểu về đạo pháp hơn. Từng ngày, từng giờ con luôn nhắc nhở mình sống trọn vẹn với những gì đang có trong thực tại, con cảm thấy tâm nhẹ nhõm hơn rất nhiều.<p Con còn một thắc mắc chưa hiểu rõ, mong thầy hoan hỉ chỉ dạy cho con như thế nào là Yêu thương và như thế nào là Luyến ái? Điều gì tạo nên sự gắn kết bền vững giữa hai người ạ?

Accepted Answer

Yêu thương đúng nghĩa gồm có 4 đức tính: Từ, bi, hỷ và xả. Từ là không sân: tâm mát mẻ, hiền hòa với mọi người nên không sân với bất cứ ai. Bi là không hại: tâm cảm thông với nỗi khổ của mọi người nên không muốn hại bất cứ ai. Hỷ là không đố kỵ: tâm vui với niềm vui của mọi người nên không ganh tỵ với ai. Xả là không cố chấp: tâm an nhiên bình thản trước mọi người nên không chấp trước, không ôm giữ điều thị phi của ai. Như vậy tình yêu là bao la không giới hạn, không có ta với người.

Tình yêu thương như vậy nảy nở trong sự tương giao hài hòa tự nhiên - vô điều kiện, không phải là tình luyến ái trong mối quan hệ buộc ràng - có điều kiện giữa đôi bên. Trong bản chất mọi tình yêu vốn giống nhau, chỉ khác ở chỗ trong tương giao tự nhiên thì yêu thương không có sự dính mắc, còn trong mối quan hệ không tự nhiên thì yêu thương có sự ràng buộc nên gọi là luyến ái. Yêu thương thật sự chỉ có khi có trí tuệ, nếu chỉ có lý trí và tình cảm thì tình yêu sẽ là sự uyến ái, dính mắc mà thôi.

Trong sự tương giao thì tình yêu không cần gắn kết, vì cố gắng gắn kết chính là đang thiết lập mối quan hệ ràng buộc mà trong đó thì không thể có tình yêu, chỉ có tình luyến ái, và tình luyến ái thì không bao giờ bền vững. Lão Tử nói: "Tình thâm nhược đạm" tình sâu thì dường như cạn. Chính cái tâm bình thản lợt lạt như cạn đó mới là yếu tố bền vững nhất của tình yêu. Loại bỏ những buộc ràng thì tình yêu mới bắt đầu nở nụ. Thầy có bài thơ xin tặng con:

Chúa ngự giữa lòng ta

Cho tình yêu nở nụ

Trái tin hằng hà sa

Xin tặng cõi Ta-bà!

(Chúa ở đây có nghĩa là sự bừng ngộ chân lý).