vi diệu pháp & duy thức học

Về môn Vi Diệu Pháp, bước đầu đạo hữu có thể tìm đọc cuốn Thắng Pháp Tập Yếu Luận (Abhidhammattha Sangaha) của Luận sư Anuruddha do Hòa thượng Thích Minh Châu dịch và chú giải. Sau đó, nếu muốn tìm hiểu sâu thêm thì đạo hữu vào trang web BuddhaSasana sẽ có đầy đủ tài liệu về Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Pitaka) này. Còn về Duy Thức Học, đạo hữu có thể tìm hiểu trước trong Duy Thức Học Nhập Môn, sau đó vào Duy Thức Học trọn bộ để tìm hiểu sâu hơn. Nói chung, Vi Diệu Pháp và Duy Thức Học đều có thể xem là môn Tâm Lý Học của Phật Giáo. Thầy có dự định viết một cuốn sách so sánh Vi Diệu Pháp của Nguyên Thủy và Duy Thức Học của Đại Thừa, hy vọng sắp tới sẽ có thời gian để hoàn thành. Chúc đạo hữu tìm được những gì cần thiết cho việc tu học của mình.

1. Nội dung Javana gồm nhiều sát-na tâm tùy theo Javana này thuộc tâm dục giới, sắc giới, vô sắc giới hay siêu thế tâm.

2. Môn học Vi Diệu Pháp phân tích chia chể thực tại để có nhận thức đúng về bản chất thực của tâm, tâm sở, sắc, Niết-bàn nên nó có ích cho việc tu tập, Tuy nhiên có hai cách học Vi Diệu Pháp. Cách thứ nhất là quan sát thực tại mà thấy ra. Nhờ cách này mà trước khi có môn Vi Diệu Pháp rất nhiều vị vẫn chứng ngộ Thánh Trí. Cách thứ hai là học qua Tạng Vi Diệu Pháp. Cách này cũng giúp nhiều vị hiểu và hành đúng nên cũng chứng ngộ Thánh Trí. Tuy nhiên, nếu người nào chỉ học để thu thập kiến thức thì đôi khi phản tác dụng, trở thành sở tri chướng, chỉ làm cho họ khó thực hành thiền hơn.

Tuy đối tượng nghiên cứu của Vi Diêu Pháp (VDP) và Duy Thức Học (DTH) giống nhau nhưng cách trình bày khác nhau. VDP khảo sát sự diễn biến trong vận hành của Pháp (Tâm, tâm sở, sắc, Niết-bàn) cho nên trình bày tâm dưới dạng tiến trình động, còn DTH mô tả dạng thức trong cơ cấu của Pháp (định dạng các thành tố của pháp), nên trình bày tâm dưới dạng sự kiện tĩnh, do đó hai cách trình bày khác nhau. Ví dụ VDP mô tả tiến trình tâm qua ngũ môn với 17 sát-na tâm trong 8 công đoạn: 3 sát-na bhavanga đầu -->1 sát-na Ngũ môn hướng tâm --> 1 sát-na ngũ thức --> 1 sát-na tiếp thọ tâm --> 1 sát-na suy đạc tâm --> 1 sát-na xác định tâm --> 7 sát-na tác hành tâm --> 2 sát-na sao lưu vào bhavanga. Trong khi đó DTH trình bày dưới dạng cơ cấu thành 8 thức riêng biệt: 5 tiền ngũ thức + ý thức thứ 6 + mạt-na thức thứ 7 + a-lại-da thức thứ 8.

(5 thức thì bên giống nhau, còn tác hành tâm tương đương với ý thức, các công đoạn thuộc ý giới như ngũ môn hướng tâm, tiếp thọ tâm, suy đạc tâm, xác định tâm tương đương với mạt-na thức và bhavanga tương đương với a-lại-da thức).