bất an & sợ hãi

Lúc lâm chung, với người đời thì được nhất niệm hay cận định (do niệm) hoặc nhất tâm (do định) là tốt rồi, như vậy sẽ không tái sinh vào các đường ác (cõi khổ). Nếu chết với tâm nhất niệm hay cận định thì được sinh vào các cõi trời Dục Giới, nếu chết với nhất tâm từ sơ thiền cho đến tứ thiền thì sẽ tái sinh vào cõi Sắc Giới, nếu chết với một trong 4 tâm thiền "đối tượng không" thì sẽ tái sinh vào cõi Vô Sắc Giới. Nhưng vì tam giới vẫn còn vô minh ái dục, nghĩa là vẫn còn bản ngã nên vẫn chưa giác ngộ giải thoát được, do đó người tu buông luôn cái ngã, sẵn sàng đối diện với thực tánh pháp, dù đó là đau đớn hay an lạc. Thật ra, sợ hãi chỉ là một ảo tưởng khi con tưởng tượng đến cơn đau, nhưng khi cơn đau thực sự đến thì con có thể trải nghiệm nó, không có gì đáng sợ.

Tánh biết vốn rỗng lặng trong sáng nhưng bị cái ta ảo tưởng tham sân si, lo lắng, sợ hãi... che lấp nên mới không an lạc được. Không an lạc nên bản ngã lăng xăng tìm kiếm và chuốc lấy bất an. Khi bản ngã đã bất an thì nó lại muốn trú vào định để được an lạc. Đó là lý do vì sao nhiều người ham thích thiền định. Nhưng trú vào định thì vẫn còn vô minh ái dục nên không bao giờ thấy được thực tánh pháp. Đó không phải là pháp đưa đến giác ngộ giải thoát. Nếu con muốn giải phóng mọi nỗi sợ hãi thì đừng trú vào đâu và đừng trốn tránh sự thật. Hãy buông cái ta đầy sợ hãi ấy ra thì ngay đó tánh biết liền đầy đủ giới định tuệ (vốn viên mãn bên trong) chứ không phải trạng thái định hữu hạn do bản ngã tạo tác bên ngoài.

Bất an là một trạng thái tâm bị chi phối bởi quá khứ, bị lôi cuốn vào tương lai hoặc bị đắm chìm trong hiện tại, nên không thể an ổn tại đây và bây giờ. Khi tâm bị chi phối như vậy không còn ý thức được thực tại thân tâm một cách rõ ràng minh bạch. Sự mê mờ về chính mình gọi là thất niệm, bất giác. Tình trạng này tạo điều kiện cho tâm vọng động bất an. Dịch lý gọi là THẦN không minh thì Ý dao động, Ý bất ổn thì KHÍ phân tán, KHÍ tán loạn thì HÌNH mệt mỏi. Cái mà con gọi là cưỡng lực gì đó chính là lực xung động của ý tạo ra sự xáo trộn của khí và hình. Đây đúng là quy trình tạo tác của bản ngã, nhưng nếu con ghét nó, muốn tiêu diệt nó thì chỉ làm cho thân tâm xáo trộn bất an thêm mà thôi.

Tóm lại, nguyên nhân chính của bất an là không biết mình (do thiếu chánh niệm tỉnh giác, hay không đủ thận trọng, chú tâm, quan sát thực tại thân tâm) nên để cho ý niệm, tư tưởng, thời gian xen vào hình thành cái ta ảo tưởng. Nếu biết quay trở lại trọn vẹn với thực tại (chánh niệm) không bị tham ưu che lấp thì tánh biết liền thấy rõ thực tánh pháp (tỉnh giác). Ngay lúc đó không có cái ta ảo tưởng nên cũng không có bất an. Nhớ là càng đối kháng càng tạo ra bất an. Hãy lắng nghe quan sát nỗi bất an một cách tự nhiên, trọn vẹn, không đối kháng, thì bất an sẽ tự biến mất.

Đừng cố gắng giải tỏa nỗi sợ hãi mà hãy lắng nghe nỗi sợ hãi ấy ngay khi nó mới khởi sinh, nếu con thấy được bản chất và nguồn gốc của sự sợ hãi thì nó sẽ tự biến mất. Nếu con tìm cách xua đuổi nó đi thì nó càng gia tăng. Ví như người thấy sợi dây thành con rắn nên sợ hãi, chỉ cần nhìn kỹ để thấy ra đó chỉ là sợi dây thì tự nhiên không còn sợ nữa. Nếu con thường chánh niệm tỉnh giác với thân tâm con thì con sẽ thấy nó sinh diệt từng sát-na, lúc đó con sẽ thấy ra danh sắc sinh ra và diệt đi liên tục, trong đó sợ hãi chỉ là một phần của sự sinh diệt đó mà thôi.