giới luật

Trước hết con cần hiểu giới là gì. Ở trình độ thấp nhất giới có tác dụng ngăn cấm; trình độ thứ 2 giới có tác dụng ngăn ngừa; trình độ thứ 3 giới là điều học qua đó nhận ra hành động, nói năng đúng hay sai, thiện hay ác, nên làm hay không nên làm...; trình độ thứ 4 là sự tinh tế trong mọi hành động, nói năng, oai nghi, cử chỉ; trình độ thứ 5 là mọi biểu hiện đều trong lành (trong sạch, thanh tịnh).

Vì sự tiến triển như vậy nên giới trong nhà Phật được gọi là tăng thượng giới. Xuyên suốt 5 trình độ này, thận trọng là yếu tố then chốt giúp giới tăng thượng, vì vậy có thể nói thận trọng là cốt lõi của giới. Thận trọng đưa từ giới chế định ở mức độ thấp nhất đến giới thực tánh hoàn toàn thanh tịnh. Trong quá trình này, vấn đề không phải ở chỗ phạm hay không phạm, Phật tử hay không Phật tử mà là:

• Có thông suốt được ý nghĩa của giới không

• Có biết thế nào là sai phạm và không sai phạm không

• Có nhận ra đã sai phạm điều gì và như thế nào không

• Có học ra từ sai phạm đó để tự điều chỉnh nhận thức và hành vi không

• Có thật sự biết ăn năn hối lỗi không

• Có tinh tấn để không sai phạm nữa không

• Có thấy ra thực tánh thanh tịnh vượt ngoài giới chế định không.

Nếu không thì dù có cố giữ mình là Phật tử, cố không phạm giới thì vẫn chỉ là giới ngoài da, không thể nào là giới tăng thượng được.

Giới là điều học (sikkhāpadam) để qua đó con học ra thái độ hành động của mình là đúng hay sai, thiện hay bất thiện, hại mình hại người hay vô hại... do đó mỗi người phải tự học ra bài học điều chỉnh nhận thức và hành vi của mình chứ không nên lệ thuộc vào ai khác, cũng không nên bắt chước ai. Mỗi người một trình độ khác nhau nên cách giữ giới cũng không giống nhau. Có người tưởng như giữ giới sai nhưng lại đúng, và ngược lại, người tưởng là giữ giới đúng hóa ra lại sai.

Giới có nhiều loại: Loại chế định, loại tự tánh, loại hữu hạn, loại vô hạn đều có giới tướng, giới tánh khác nhau... Riêng giới chế định cũng có 4 loại: 1) Thu thúc lục căn 2) Quán tưởng bốn vật dụng 3) Nuôi mạng chơn chánh 4) Giới giải thoát theo từng điều học. Nhưng chung quy con hành động nói năng thận trọng là cách tốt nhất để giữ giới được trong sạch. (Con vào mục Pháp Thoại nghe thầy giảng Khóa 13 ngày 8B có trả lời câu hỏi về việc giữ giới. Và muốn rõ hơn nữa con vào mục Thư Viện đọc Sống Trong Thực Tại, chương 7: Hành Xử Tinh Tế có nói về ý nghĩa của giới).

Riêng đối với giới sát sanh thì có 5 chi:

1. Vật còn sống

2. Thấy biết vật còn sống

3. Muốn giết

4. Cố ý giết

5. Vật chết do sự cố sát.

Hành động đủ 5 chi trên mới gọi là sát sanh. Như vậy trong 5 chi sát sanh cố ý sát hại khi thấy biết vật còn sống là chính, nếu không thấy biết và không cố ý thì không thành tội. Thí dụ con giặt áo, đánh răng... cho sạch chứ không cố ý diệt trừ vi khuẩn, con đi chùa học đạo chứ không cố ý đạp kiến chết, con nấu thức ăn dâng chư Tăng chứ không cố ý luộc chết vi trùng, v.v... thì không những không có tội mà còn có phước nữa. Ngài Cakkhupāla vì tu quá tinh tấn - không ngủ để hành đạo - nên vừa đắc quả Alahán cũng vừa bị mù luôn, nên khi đi kinh hành ngài đạp chết rất nhiều côn trùng, nhưng ngài không có tội vì không thấy biết và không cố ý sát sanh. Giới thanh tịnh là để tâm thanh tịnh (định), tâm thanh tịnh là để tri kiến thanh tịnh (tuệ), nên nếu tâm và tuệ đã tịnh thì giới tánh đương nhiên là tịnh, lúc đó giới tướng bên ngoài không còn quan trọng nữa.

1. Đến chùa học đạo và tu tập thì nên "Y pháp bất y nhân" nghĩa là chỉ nên chuyên tâm học Phật pháp còn ai nói pháp và người đó có hành theo hay không không quan trọng. Tích xưa kể rằng Bồ-tát tiền thân đức Phật Thích-ca xin đổi mạng để cầu một con Quỷ Dạ-xoa nói cho ngài nghe câu Phật ngôn mà hắn còn nhớ được, dù nghe xong phải hiến thân cho Quỷ cũng cam lòng. Các vị sư trong chùa bất hòa cũng có mặt tốt của nó vì có như vậy họ mới va chạm để vỡ ra những bảo thủ cố chấp cá biệt một chiều của mình. Tính mâu thuẫn là tất yếu của đời sống để giúp mọi người thấy ra được mặt khác của chân lý đời sống.

2. Không phải chỉ không nên nói lỗi chư Tăng mà không nên chỉ trích lỗi của bất kỳ ai khác, bởi vì ai mà không từng có lỗi, nếu không có lỗi có sai làm sao thấy ra cái đúng cái tốt, làm sao biết tu tập để điều chỉnh nhận thức và hành vi. Người chỉ lo chỉ trích lỗi của người khác thì không thể thấy ra lỗi của mình. Cái sai của một số cư sĩ là muốn các nhà sư phải hoàn hảo theo ý mình nghĩ mà không thông cảm rằng họ cũng là những người còn sai nên mới đi tu. Hơn nữa mình không ở trong hoàn cảnh của họ làm sao phê phán họ được. Thầy đã từng thấy nhiều người ở ngoài chỉ trích các vị sư nhưng khi họ xuất gia thì còn tồi tệ hơn thế.

3. Đúng là chỉ trích người khác thì phần lớn là tự cao ngã mạn. Cho nên đức Phật dạy:

Chớ nên dòm lỗi người

Xem họ đã làm gì

Chỉ nên nhìn lại mhình

Thử đã làm được gì.

Vậy cách tốt nhất là thường thận trọng chú tâm quan sát để phát hiện ra lỗi mình, thì sẽ biết thông cảm với lỗi người.