Nguyên lý tu tập

Cõi người là cõi có đủ khổ vui, thành bại, thăng trầm... nên có thể giúp cho người tu thấy được mọi mặt của cuộc sống, từ đó có thể giác ngộ giải thoát. Dưới cõi người thì khổ quá không tu được, trên cõi người thì vui quá cũng không giác ngộ được. Nếu so với chúng sanh trong tất cả các cõi trên và dưới cõi người thì làm người quả nhiên là hiếm. Nhưng khi được làm người nếu không biết học ra bài học giác ngộ từ cõi người thì nếu làm ác sẽ mất cõi người mà đi xuống, nếu tu để được quả phước an lạc thì cũng sẽ mất cõi người mà đi lên. Đức Phật muốn nhắc nhở chúng ta đừng xem thường kiếp người mà làm ác để bị sa đọa hay cứ mong tu để đi lên cõi trên hưởng phước. Vì như vậy sẽ mất cơ hội tu hành giác ngộ.

Chính vì anh thích định nên nôn nóng muốn thoát ra khỏi tình trạng không định, đó là tâm sân; và mong muốn mau đạt được đinh, đó là tâm tham. Như vậy sự nôn nóng này nuôi dưỡng tham và sân. Sự xung đột giữa tham và sân tạo ra phân vân nghi hoặc; phân vân đưa đến trạo cử phóng tâm, và phóng tâm đưa đến trạng thái mệt mỏi chán nản của hôn trầm. Toàn bộ những điều này làm cho bệnh sân của anh càng gia tăng. Khi sân anh lại cố kìm chế làm cho nó bị dồn nén vào vô thức để chờ dịp bùng ra khi có điều kiện, như khi bị chọc tức chẳng hạn.

Anh nên tiếp tục thận trong, chú tâm, quan sát một cách tự nhiên mọi hoạt động bình thường hàng ngày của thân - thọ - tâm - pháp thì chánh niệm tỉnh giác tự động sung mãn. Khi không làm gì hoặc khi đang làm việc căng thẳng anh nên buông ra cho thân tâm hoàn toàn nghỉ ngơi vô sự một lát. Ngay lúc đó tâm tự phục hồi sự sáng suốt, định tĩnh, trong lành một cách tự nhiên. Nghĩa là giới-định-tuệ được phát huy mà không cần rèn luyện thiền định hay cố gắng tập chú vào vào đâu cả. Thói quen tập chú tâm trên một đối tượng nhất định đã chọn sẵn, tuy có thể giúp định tâm được, nhưng đó là định hữu vi tạo tác của bản ngã, không phải là tâm thực sự an định tự nhiên vô ngã. Thói quen này khiến khi gặp việc gay cấn anh không thích đối diện để thấy ra chính mình mà lập tức trốn vào đối tượng của định để làm chỗ ẩn trú. Nếu khi sân anh thận trọng chú tâm quan sát lại trạng thái đang sân đó thì chính là anh đang hành pháp niệm tâm. Đó là cách trực diện với sự thât để nhẫn nại, từ bi phát sinh ngay đó, đồng thời thấy cơn sân có sinh có diệt, chẳng có gì đáng sợ đáng ghét cả. Không phải nhờ nó mà anh thấy ra chính mình sao? Không thấy ra chính mình làm sao giác ngộ giải thoát được?

1. Trong thiền vipassanà lý tức sự, nghĩa là lý và sự không tách rời nhau như những loại thiền có phương pháp. Thiền phương pháp là thiền áp dụng một lý thuyết vào thực hành để đạt được một kết quả mong đợi. Trong thiền vipassanà lý sự đồng thời bởi vì lý đây không có nghĩa là lý thuyết về một phương pháp, mà chính là thấy biết sự gọi là lý, vì vậy không có lý thuyết nào để áp dụng cả. Ví dụ khi cái cái ta ảo tưởng không còn lăng xăng tạo tác thì sáng suốt, định tĩnh, trong lành hay thận trọng, chú tâm, quan sát tự ứng một cách tự nhiên, nên ngay đó lý cũng chính là sự. Như vậy, trong thiền vipassanà chỉ có sự lý đồng thời tùy dụng mà ứng chứ không có áp dụng lý thuyết vào thực hành như các phương pháp thiền khác. Thực ra lý thuyết chỉ mới ở mức độ thức tri, chưa phải là lý thấy từ tuệ tri, cho nên áp dụng lý thuyết vào thực hành chưa phải là sự mà chỉ là múa may như con rối bị điều khiển bởi tư tưởng của lý trí. Con buông không được vì con chỉ mới thông lý ở mức độ lý thuyết, do đó tính áp dụng vẫn còn, chưa phải là ứng lý trong sự. Đừng nghĩ gì cả, cứ thường tự lặng lẽ biết mình thì sự lý sẽ dung thông.

2. Con yên tâm, nếu lý và sự đã dung thông thì con sẽ chẳng bao giờ quên, nhưng theo nguyên tắc thì khi tái sinh trong kiếp khác con phải bắt đầu lại. Không phải bắt đầu lại thì tốt hơn sao? Nhưng nếu lý của con chỉ là lý thuyết thì hầu như quên gần hết, giống như một người Anh tái sinh làm người Việt thì không còn nói tiếng Anh được nữa, người ấy phải bất đầu học tiếng Anh lại, có điều sẽ học nhanh hơn mà thôi.