Question 1

Kính thưa Thầy! Khi ngồi thiền (hoặc ngồi tự nhiên) con không cố gắng làm gì cả, không cố gắng hướng tâm vào đâu cả, chỉ ngồi thoải mái tự nhiên thì tâm nó tự biết hơi thở, biết từng tâm niệm hay nghe rõ ràng tiếng động xung quanh con thấy mình rất nhẹ nhàng, dễ chịu dù tâm có nhiều niệm hay bên ngoài ồn ào. Thưa Thầy con muốn hỏi:

Tâm con nó cứ thay đổi đề mục, lúc nó biết tiếng động rồi nó lại biết tâm niệm một tý rồi nó lại biết hơi thở, không trụ lại một đề mục cho đến khi thấy rõ nó sanh diệt (thỉnh thoảng con cũng thấy rõ từng tâm niệm sanh diệt và cả hơi thở ra vào). Như vậy con có nên hướng tâm vào một đề mục khi nó xuất hiện cho đến khi thấy nó sanh diệt không ạ?
Ngồi tự nhiên như vậy tâm yên lặng dần nhưng càng lâu con càng rơi vào trạng thái thất niệm không biết rõ tâm niệm mình nữa, con nên làm gì ạ?
Khi muốn làm một việc gì hay nhìn vào đâu đó thì chỉ có niệm đầu tiên hướng tâm vào đó, tác ý làm việc đó là có chủ ý, còn sau đó mọi thứ tự làm việc một cách vô ngã, con không thấy có sự chủ tâm hay một cái gì điều khiển ở đó cả. Con hiều vậy đúng không ạ?

Con xin cảm ơn Thầy! Nguyện chúc Thầy luôn khỏe mạnh vì lợi ích của chúng sinh.

Accepted Answer

1) Khi tâm con rỗng lặng trong sáng thì đối tượng có thể là một (tuỳ duyên đến đi của nó), là tất cả (khi con mở tầm nhìn vô hạn) hoặc là không gì cả (khi con không để tâm vào đâu cả). Như vậy, đối tượng không quan trọng mà tâm thiền mới là chính yếu. Nếu con chọn đối tượng chủ quan rồi lại khởi tâm chủ quan xử lý nó tức rơi vào hữu vi hữu ngã, chỉ loay hoay lấy bỏ vô ích, không thể thấy được thực tánh như pháp đang là. Đừng nắm bắt đối tượng này đối tượng kia mà phân tâm, chỉ thấy nó như nó là thì pháp vẫn là "một". 2) Không biết rõ có nhiều loại: Không biết rõ nhưng tâm vẫn trong sáng thì đó vẫn là tuệ khi không còn phân biệt theo khái niệm nữa. Không biết rõ vì yếu tố định trội hơn nên không quan tâm. Không biết rõ vì rơi vào hôn trầm. Không biết rõ vì nhu cầu ngủ tự nhiên. Con nghiệm xem cái không biết mà con trải nghiệm thuộc loại nào. 3) Đúng vậy, chỉ cần hướng tâm đầu tiên đúng (như lý tác ý) và chủ ý đúng (tư tác có trí) còn sau đó cứ để pháp tự vận hành chứ không nên lúc nào cũng điều khiển theo ý mình. Ví dụ chỉ cần trở về trọn vẹn biết mình đang đi chứ không cần điều khiển tư thế đi theo chủ ý thì động tác đi sẽ tự động điều chỉnh.

Question 2

Kính thưa Thầy, như vậy dục và tác ý có giống nhau hay không? Muốn làm việc gì mình cũng phải có tác ý trước rồi mới làm, phải không Thầy? Không có tác ý thì mình không có hướng tâm đến mục đích mình muốn làm. Xin Thầy giảng nghĩa thêm cho con biết chỗ giống hay khác của 2 từ này. Con cám ơn Thầy.

Accepted Answer

Dục (chanda), tác ý (manasikāra) và tư tác (cetanā) là 3 tâm sở có thể tướng dụng khác nhau, nhưng do một số người dịch không hiểu hết ý nghĩa của 3 tâm sở này nên đã dùng lẫn lộn nhau, nhất là nhầm tác ý với tư tác. Theo Abhidhamma tác ý và tư tác là hai trong 7 biến hành tâm sở (sabba citta sādhāranā) có mặt trong tất cả các loại tâm (thiện, bất thiện, vô nhân, duy tác). Còn dục là một trong 6 biệt cảnh tâm sở (pakinnakā) không có mặt trong 18 tâm vô nhân và 2 tâm si.

Dục (chanda) có 3 loại như thầy đã trả lời trong câu hỏi ngày 7/3 vừa qua là tác dục (như muốn làm một việc gì từ nhu cầu tự nhiên và thiết yếu) thì không thiện không ác; lạc dục hay tham dục (ham muốn ngũ dục như ăn chơi, hưởng thụ vật chất v.v...) thì bất thiện và pháp dục (như muốn được đúng tốt hơn) thì thuộc về thiện.

Tác ý (manasikāra) là hướng tâm, chủ yếu là hướng đúng hay sai sự thật, hướng đúng thực tánh gọi là như lý tác ý (yoniso manasikāra) và hướng sai thực tánh gọi là phi như tác ý (Ayoniso manasikāra). Hướng tâm thôi chứ không phải tạo tác. Nếu loại dục đúng đắn thì đi kèm như lý tác ý, nếu loại dục không đúng đắn thì đi kèm phi như tác ý.

Tư tác (cetanā) là tâm sở phản ứng có chủ ý, dụng tâm hay không trên đối tượng, do đó tư tác có thể là hữu vi tạo tác hoặc vô vi vô tác (duy tác); có thể thiện hoặc bất thiện, có thể hữu nhân hoặc vô nhân. Nếu dục bất thiện thì tư tác cũng bất thiện, nếu dục là thiện thì tư tác cũng thiện, những tâm sở này có liên quan mật thiết với nhau, nhưng có tác dụng khác nhau.

Question 3

Kính Thầy! Trong cuộc sống hằng ngày con thấy rằng cái tác ý muốn làm một việc gì đó nó có sức lôi kéo tâm rất mạnh. Con hiểu cái tác ý này chính là cái "dự định" muốn thực hiện công việc nào đó trong tương lai. Với như lý tác ý thì không vấn đề gì, nhưng với phi như lý tác ý thì con cũng nhận biết nó. Chỉ có điều là nó lôi kéo con quá mạnh Thầy ạ. Ví dụ như buổi sáng con khởi lên cái ý muốn trưa nay sau khi ăn xong con sẽ làm cái này, cái nọ. Con không muốn làm theo vì biết rằng nếu thực hiện theo nó thì sẽ dẫn tới phiền muộn không yên. Nhưng con lại không thể thoát ra khỏi nó, cũng loay hoay không biết làm thế nào để hóa giải cái phi như lý tác ý này. Con bị nó sai sử, nó gây ra cho con khổ não.

Cúi mong Thầy cho con lời chỉ bảo để tâm con được sáng suốt.

Con thành kính đảnh lễ Thầy!

Accepted Answer

Nếu con thường thận trọng chú tâm quan sát với thực tại thân tâm đang là, hoặc trở về trọn vẹn tỉnh thức với chính mình tại đây và bây giờ thì tư tưởng bất chính sẽ không còn đủ sức mạnh để đẩy và kéo con vào quỹ đạo của nó. Đơn giản chỉ có vậy, nếu con không làm được thì đành bị nó lôi cuốn vào quỹ đạo nhân quả, thời gian và đương nhiên là đau khổ. Tuy nhiên, khi chưa giác ngộ thì đó cũng là hành trình tất yếu để khám phá sự thật: Vô thường, khổ, vô ngã.