Question 1

Thưa sư. Con xin phép được hỏi sư tại sao trong kinh con có thấy Phật dạy quán hơi thở mà sao ở các quý sư chỉ có cho quán ở lổ mũi hay là sự phồng xẹp ở bụng? Còn con thấy theo dõi hơi thở ra vào với con lại dễ hơn. Nhưng vì không thấy có ai dạy pháp này cho nên con đang lo là không biết đúng không vì hôm rồi con có thấy 2 dòng khi như 2 củ mỳ bóc trắng, con thở vào thì thấy nó từ lỗ mũi chạy vào, con thở ra thì nó chạy ra và con chú ý quan sát thì nó mất. Con không biết đây là con đã lạc sang định tướng hay vẫn còn đang ở vipassana? Con xin hỏi sư, xin sư chỉ cho con nên hành trì như thế nào?

Accepted Answer

Câu hỏi này thầy đã trả lời nhiều lần rồi, con nên xem lại những hỏi đáp trước, có khi qua đó con học được rất nhiều tình huống khác nhau trong pháp hành. Thầy chỉ nói vắn tắt, khi con hành với đối tượng "hơi thở" thì đó là thiền định, dù hành theo phương pháp nào hay dù có gắn "mác" thiền tuệ đi nữa. Chỉ khi con minh sát "sự thở" đúng thực tánh tự nhiên của nó (như nó đang là) thì mới thực sự hành thiền Vipassanà. Bất kể khi hành con thấy "tướng hơi thở" như thế nào đều là tướng do tưởng sinh trong thiền định cả.

Question 2

Kính thưa thầy! Phép quán niệm hơi thở phải thực tập như thế nào mới đúng ạ, chẳng hạn như câu "Cảm giác toàn thân tôi biết tôi hít vô" nghĩa là hít đến đâu thì cái biết đi song hành với hơi thở hay là "Cảm giác toàn thân tôi sẽ hít vô" nghĩa là trước khi hít vào phải biết là chuẩn bị hít vào rồi mới hít vào ạ? Con cảm ơn Thầy!

Accepted Answer

Không thể giác niệm (chánh niệm tỉnh giác) hơi thở được mà chỉ giác niệm sự thở, vì đây là động thái diễn biến của trạng thái toàn thân khi đang thở vô hoặc thở ra. Đó là nhầm lẫn rất lớn mà các phương pháp thở không để ý tới làm cho việc thực hành trở nên phức tạp và rối loạn. Hơi thở là một vật khái niệm hoặc danh khái niệm, không có thực tánh để giác niệm, sự thở là một danh động từ chỉ trạng thái đang diễn biến của hoạt động thở vô hoặc thở ra, có thực tánh để giác niệm nên gọi là "cảm giác toàn thân" khi đang thở. (Nhiều người giải thích sai lầm là cảm giác toàn thân hơi thở, lẽ ra nên nói toàn thân sự thở mới đúng). Hơi thở chỉ có thể là đối tượng của thiền định vì cần có tưởng mới nắm bắt được tướng khái niệm của nó (nimitta).

Chữ "tôi" và chữ "sẽ" trong câu "cảm giác toàn thân tôi sẽ thở vô" là dịch từng chữ chứ không phải dịch nghĩa. Nếu dịch nghĩa thì nên nói: "cảm nhận toàn thân (khi) đang thở vô", không cần chữ tôi mới đúng, vì đó là động tác thở đang diễn biến chứ không phải "tôi thở". Tuy chữ "tôi" ở đây chỉ là đại từ nhân xưng, không mang tính bản ngã, nhưng rất dễ đưa đến nhầm lẫn có cái tôi trong động tác thở vốn tự nhiên (thực tánh pháp) hoặc cái tôi đang quan sát sự thở (có năng niệm, sở niệm). Còn chữ "sẽ" ở đây không phải thì tương lai mà chỉ nhấn mạnh rằng cái biết trọn vẹn luôn có mặt trước khi sự kiện thở xảy ra, chứ không phải đợi có thở mới chánh niệm tỉnh giác. Hãy thận trọng, nếu không, hành sai chỉ mất thì giờ vô ích mà còn rối rắm thêm!

Question 3

Con thưa thầy, con mới tập ngồi thiền được vài hôm, ban đầu cảm giác chân đau nhưng rồi khi theo dõi hơi thở thì cái đau đó tự động giảm dần, con chỉ quan sát hơi thở và cảm giác bụng phồng xẹp, thì thấy hơi thở nhẹ dần, nhiều khi chỉ còn thấy bụng phồng xẹp thôi. Hơi thở nhẹ quá khiến con không nhận biết rõ ràng được có phải hơi thở đang vào hay đang ra, chỉ khi bụng xẹp con mới biết chắc mình đang thở ra. Con không biết con ngồi như vậy có đúng không? Và làm sao để tránh được việc buồn ngủ khi ngồi thiền vì quan sát một lúc hơi thở là thi thoảng con nghĩ sang việc khác hoặc lại bị có cảm giác buồn ngủ, mong thầy chỉ dạy cho con ạ.

Accepted Answer

Không nên theo dõi hơi thở mà chỉ nên quan sát hoặc cảm nhận sự thở diễn ra trên toàn thân. Phồng xẹp chỉ là một phần của sự thở vô thở ra diễn ra ở phần bụng chứ chưa phải cảm nhận toàn thân khi thở. Trọn vẹn cảm nhận sự thở trên toàn thân sẽ không bị hôn trầm và trạo cử như khi chỉ tập chú vào hơi thở.