sự thật, chân lý, pháp, tánh

Con đặt câu hỏi không rõ ràng, lúc đầu con nói: "Trong đời sống thường ngày muốn có chánh niệm tỉnh giác viên mãn không gì khác phải có tinh tấn và nhẫn nhục Ba la mật. Và muốn có việc này thì phải giữ giới". Tức là con đã xác định đường lối tu hành rồi. Sau đó con lại hỏi: "Phật tử chúng con hiện nay phải làm gì để sự thường biết rõ ràng luôn ở mãi trong tâm?" Phải chăng con muốn hỏi lý thuyết là như vậy còn thực hành thì phải làm sao?

Thực ra, tánh biết vốn là bản chất thường biết rõ ràng luôn có mặt trong tâm, nhưng vì bị cái ta ảo tưởng che lấp, trói buộc - bởi quá nhiều quy định để uốn nắn nó theo ý mình - nên tuy nó vẫn ở đó, vẫn hoạt động mà cái ta si mê không nhận ra được. Cái ta càng muốn dùng lý trí hạn hẹp của mình để trì giới, tinh tấn, nhẫn nhục v.v... hầu duy trì sự thường biết rõ ràng chừng nào thì càng che lấp tánh biết tự nhiên rỗng lặng trong sáng và vô ngã chừng đó. Điều quan trọng là con nhận ra được điều này, chứ không phải cố gắng làm gì, vì càng làm càng không thấy nó.

1. Chân lý có sẵn ở mỗi người và ở khắp mọi nơi nên đúng là ở đâu có giác ngộ ra chân lý thì ở đó có sự giải thoát, chứ không lệ thuộc vào Tôn giáo, và lại càng hoàn toàn không lệ thuộc vào tổ chức Tôn giáo. Nhưng nếu có bậc giác ngộ được chân lý mà chỉ rõ cho sự thật thì chúng ta thấy ra dễ hơn, chứ không phải bậc giác ngộ ấy ban cho chúng ta chân lý của ngài.

2. Có vô số điều đức Phật không nói ra, tuy nhiên những điều Ngài nói ra lại là nguyên lý cốt lõi của vạn pháp, do đó hễ thấy chân lý cốt lõi thì cũng có thể thấy ra tất cả pháp. Ví dụ khi Phật nói sắc, thanh, hương, vị, xúc là nói đến tất cả thế giới vật lý; khi nói mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, là ám chỉ toàn bộ thế giới sinh lý, và khi nói ý và đối tượng của ý là đề cập đến sự tương giao vận hành của tâm lý trong sinh lý và vật lý. Như vậy, không phải đức Phật nói một phần nhỏ của cái toàn thể mà Ngài nói tóm tắt chỗ tinh yếu nhất của cái toàn thể ấy. Cho nên người nào chỉ tin vào giáo lý đức Phật dạy thôi vì cho rằng đó là tất cả thì khó thấy được pháp giới mênh mông, còn người nào tưởng Phật dạy chưa đủ phải đi tìm thêm số lượng thì khó thấy được cốt lõi của chân lý là gì.

Điều nào con hiểu được thì hiểu, điều nào chưa hiểu thì cứ để đó rồi đủ duyên sẽ hiểu, đừng nên cố hiểu bằng lý trí suy luận. Vì đây là thước đo trình độ tu chứng mà con. Có thể con không hiểu một phần vì trở ngại ngôn ngữ. Vậy để sư ông giải mã ngôn ngữ thôi còn có thực chứng được hay không lại là chuyện khác.

Điều 8 có nghĩa là khi đã thực chứng bản chất tối hậu của pháp (hay Thiền Tông gọi là kiến tánh) thì không còn nghi ngờ gì về chân lý nữa. Điều 9 có nghĩa là khi đã thực chứng chân lý tối hậu thì không còn nương tựa hay dính mắc bất cứ điều gì trên đời, không còn muốn hay cố gắng trở thành cái gì nữa cả (sinh y là chỗ bám víu để trở thành), chỉ sống tùy duyên thuận pháp vô ngã vị tha thôi. Điều 10 có nghĩa là không còn thấy mình là ta, là người, là chúng sanh hay là sinh mệnh gì cả, vì đã trở về với chân lý tối hậu thì làm sao còn ngã mạn, trạo cử và vô minh nữa.