Question 1

Thưa thầy, tính biết phân biệt được vạn pháp nhưng ở những người bị mù hay điếc thì khả năng "nghe, thấy" của họ không còn. Như vậy có phải là tính biết có thể bị biến dạng thay đổi hay mất đi không? Ví dụ như người bị cận thị, hay ở những người mù màu chẳng hạn, họ không còn phân biệt được màu sắc và nhìn thấy những thứ ở xa nữa?

Accepted Answer

Khi bị khiếm khuyết một số giác quan thì khả năng thấy biết của các thức liên hệ đến giác quan đó có giới hạn tuy nhiên tánh biết vẫn không thay đổi. Ngài Cakkhupàla vừa bị mù cũng vừa đắc quả Alahán. Vì có thể không thấy được pháp tướng nhưng vẫn thấy được pháp tánh chân đế. Nên khi có người hỏi Ngài có thấy được gì không Ngài nói có thể thấy tam thiên đại thiên thế giới như trong lòng bàn tay. Ở miền Bắc đã có một số người tuy bị mù họ vẫn thấy được, thậm chí còn thấy cả những vật bị che khuất mà người sáng mắt không thấy được, như thấy đàng sau bức tường chẳng hạn. Vậy khi chưa nhận ra tánh biết thì bị giới hạn trong 6 thức, nhưng khi đã nhận ra tánh biết thì không có gì ngăn che nó được.

Question 2

Kính thưa Thầy! con xin trình bày sự hiểu pháp của con:

Trường hợp 1: Khi vô sự thì lúc ấy tâm biểu hiện như thế nào thì tánh biết thấy như thế ấy.

Trường hợp 2: Khi hữu sự thì tánh biết biểu hiện thành “thận trọng chú tâm quan sát” cụ thể hơn là tánh biết sẽ biểu hiện qua tư duy, phân tích, liên tưởng… để xử lý công việc, nhưng vì nhờ người đó đã học hiểu về các pháp giới định tuệ chế định nên phần lớn sẽ biết rõ cái nào đúng sai nên "tư duy - phân tích - liên tưởng” này không bị lôi cuốn theo chiều hướng của bản ngã ảo tưởng. Lúc này tánh biết trở thành tánh tư duy - tánh phân tích - tánh liên tưởng ứng ra thành hành động một cách thuận pháp dần dần.

Như vậy, "nếu như nghe ồn ào mà con khởi tâm ưa thích thì tánh biết thấy là tâm có khởi ưa thích theo duyên ấy", hoặc tâm con đang tư duy thì tánh biết thấy là tâm có khởi lên tư duy… thái độ này chỉ xuất hiện trong trường hợp 1 thôi phải không Thầy? Vì ở trường hợp 2, tánh biết đã trở thành tánh tư duy, tánh phân tích theo như lý tác ý rồi? Bởi trong trường hợp 2 này nếu mà “con biết tâm con đang khởi lên tư duy” thì tâm tư duy của con lập tức dừng lại một nhịp (một vài giây) để nhường cho tánh biết thấy tâm tư duy phải không Thầy?

Cả một ngày trừ thời gian ngủ, hành trì và giải lao ra, hầu như con đều nằm trong trường hợp 2, con ứng dụng như vậy có đúng hay không, con nhận diện tánh biết như vậy có toàn diện chưa, kính mong Thầy khai thị.

Accepted Answer

Trong trường hợp 1 thì con nói như vậy là được, nhưng trong trường hợp 2 thì có vẻ như con chưa thấy ra được cái gì là tướng dụng ứng ra từ tánh biết một cách tự nhiên vô tâm, vô ngã, cái gì là hoạt động của lý trí hữu ý, hữu ngã. Tư duy, phân tích, liên tưởng có thể là tướng dụng của tánh biết tùy duyên mà ứng, nhưng tánh biết luôn biết đang ứng ra tướng dụng như thế nào và luôn không rời pháp thực tánh chân đế. Trong khi nếu tư duy, phân tích, liên tưởng là hoạt động của lý trí hay ý thức hữu ngã thì chỉ biết pháp khái niệm tục đế, nên lúc đó người ta chỉ biết có ý thức thôi chứ không biết đến tánh biết vẫn đang biết cái ngã ý thức đang hoạt động. Có thể ý thức "dần dần" thuận pháp nhờ tánh biết soi sáng, nhưng tánh biết thì luôn luôn thuận pháp nên không có "dần dần" như con nghĩ. Con đừng lý luận, khi đã thấy ra thì sẽ thấy hết thôi.

Question 3

Kính bạch Thầy, Con cảm ơn Thầy đã trả lời câu hỏi của con hôm trước. Thưa Thầy, con kinh doanh nên thường những nhận định và đánh giá thị trường khách quan thì thấy phần nhiều là đúng, nhưng khi con ra quyết định cuối cùng thì lại chủ quan và đi ngược với chính nhận định mà mình đưa ra nên dẫn đến thất bại liên tiếp. Từ suy nghiệm và từ học hỏi Phật Pháp, con thấy hình như khi nhận định là cái tâm trong sáng, còn khi ra quyết định là cái "ta" ảo tưởng cộng với tham dục nên dẫn đến sai lầm. Không biết con suy nghĩ vậy có đúng không, mong Thầy hoan hỷ chỉ bảo? Và làm thế nào để loại bỏ cái ta ảo tưởng để mỗi khi ra quyết định một cách sáng suốt? Con cảm ơn Thầy.

Accepted Answer

Thực ra nhận định cũng có chủ quan và khách quan. Tiến trình nhận thức có ba giai đoạn: Khi chỉ thuần quan sát sự việc thì độ trung thực cao hơn khi đưa ra nhận định, và khi nhận định thì tương đối khách quan hơn khi quyết định, chính là vì mỗi lúc cái "tôi" xen vào càng nhiều hơn. Cái nhìn ban đầu là thấy biết trực giác từ tánh biết, sau đó ý thức khởi lên nhận định với cái "tôi lý trí" là đã khái niệm hoá vấn đề rồi, tuy nhiên vẫn còn tương đối khách quan, đến khi cái "tôi ý chí" xen vào quyết định thì độ chủ quan hoá vấn đề theo tư kiến tư dục càng cao hơn nên không còn trung thực như cái thấy ban đầu nữa. Tuy nhiên tiến trình không thể dừng lại ở cái nhìn ban đầu do đó cần có trí tuệ soi chiếu thì tiến trình mới hoàn thành mà vẫn trong sáng như ban đầu được. Cái nhìn ban đầu là vô sư trí, cái nhìn trọn vẹn cuối cùng là hậu đắc trí, hoàn thành thể tướng dụng của nhận thức.