tánh biết & tướng biết

Tuệ đầu tiên mà một người hành Vipassanà chứng được đó là thấy ra chỉ có danh sắc chứ không hề có bản ngã. Danh là tâm, sắc là thân và cảnh. Đặc tánh của tâm là biết thân, cảnh và biết được cả chính mình nên gọi là tánh biết trùm khắp. Đồng thời tất cả chúng sanh đều có tánh biết chỉ khác nhau ở chỗ thể hiện thô hay tế mà thôi, và khi giác ngộ thì thấy tánh biết đều bình đẳng như con đã nói. Trùm khắp là vậy chứ đừng tưởng tượng đó là bản thể thường hằng bất biến gì mà rơi vào thường kiến.

Cụm từ "Hay biết ghi nhận" rất dễ bị hiểu thành nhận thức qua khái niệm chế định tục đế của tưởng tri và thức tri. Khi nhận thức thực tánh chân đế nên dùng từ trực nhận, nhận ra, nhận rõ hay thấy biết trong sáng (không qua khái niệm chế định) của tuệ tri. Như vậy ngay từ đầu thấy biết trong sáng đã là tuệ tri hay tuệ giác rồi còn chuyển thành gì nữa? Thấy biết trong sáng lúc đầu hay tuệ giác hoàn hảo thì cũng đều xuất phát từ tánh biết. Khi tánh biết bị ô nhiễm thì gọi là vọng thức, khi tánh biết trong sáng thì gọi là tuệ tri hay tuệ giác. Trên hiện tượng thì dường như cái biết có chuyển thành, nhưng trên thực tánh thì tánh biết vẫn là tánh biết không có trở thành. Ví như nước đục trở thành nước trong thì tánh nước vẫn là tánh nước, vì vậy không nên hiểu tuệ giác là kết quả hình thành do tích lũy "hay biết ghi nhận", vì cái gì do tích lũy tạo thành thì đều có sự hư hoại, còn tánh biết vốn không sanh không diệt, không đến không đi, không thường không đoạn, không có cũng không không... thì làm sao chuyển thành gì được!

Phải lắm. Cái gì sinh diệt thì cứ sinh diệt, cái gì không sinh diệt thì cứ không sanh diệt, còn tánh biết đã rỗng lặng trong sáng thì thấy hết mà chẳng bận tâm phân biệt mấy chuyện đó nữa, phải không con?