Kính bạch Thầy,
Gần đây, qua sự thực hành cũng như va chạm những nỗi đau, nhất là bệnh tật, những nghịch cảnh trong cuộc sống, con cảm nhận thật sâu sắc những điều Thầy đã dạy.
Con thấy rằng: nếu chỉ đơn thuần nghe giảng mà không có sự trải nghiệm thực tế trong đời thường, và nếu có sự trải nghiệm mà không học ra điều gì thì khó có thể lãnh hội được sự thật chân đế về khổ, bất toại nguyện và vô ngã, được minh chứng cụ thể trong lời dạy của Thầy.
Con xin trình với Thầy về suy nghĩ của con, và con rất mong được Thầy dạy thêm cho con:
Với sự sáng suốt, định tĩnh, trong lành, thận trọng, chú tâm, quan sát, con nhìn thấy rất rõ bản chất thật sự của tâm con. Có lúc nó rất xấu, có lúc nó khô khan chai đá, có lúc con cảm thấy bất lực trước những nỗi đau về thể xác do bệnh tậtv.v... còn rất nhiều những cung bậc lên xuống của Tâm tùy theo hoàn cảnh.
Nhưng Thầy ơi, hôm nay con đã hiểu và cảm nhận sâu sắc lời Thầy dạy: Khi con nhận thức tâm con khô khan, chai đá, thì cũng từ nơi đó đã có sự dịu dàng, êm ái. Khi con nhận thức được tham-sân-si nơi con là con đã tháo mở một khe hở để cho ánh sáng rọi vào. Sự thấy biết của con càng rõ ràng hơn khi con từ những khổ đau, nghịch cảnh mà hiểu rằng: người ta không thể cảm nhận được điều gì nếu không có cái “đối nghịch” với nó, không có bóng tối thì người ta đâu biết đến ánh sáng, khi con thấy con “khô khan, chai đá” thì con mới ý thức rõ rệt được sự “dịu dàng, thương yêu”, khi con bị “giới hạn” về mọi mặt thì con mới cảm nhận được cái “vô biên” của đất trời, của vạn vật. Bản thân con sẽ không thể biết được chính con, mà chỉ có cái gì “khác với con” mới giúp con ý thức được chính mình. Như, khi đau khổ vì bệnh tật, thì con mới thấy được giá trị của một cơ thể khỏe mạnh, khi sống không có ý nghĩa trong một ngày, thì con mới thấy được sự quý giá của từng phút giây hiện tại.
Kính bạch Thầy, phải chăng con đã thấy được một phần nào đó như là vị ngọt, sự cay đắng... trong lời Thầy đã dạy con? Bên trong những nỗi đau, những điều bất như ý lại ẩn giấu một sự thật mà chỉ có bản thân tự trải nghiệm, có học ra bài học thực tế thì mới thấy được. Con mong Thầy chỉ dạy để con được khai tâm mở trí.
Con thành kính đảnh lễ Thầy.
Tốt lắm, con bắt đầu biết nhìn thấy hai mặt của đời sống. Người ta thường hiểu lầm tâm vô phân biệt là không cần biết đúng sai thiện ác gì cả, nghĩa là cho rằng đúng sai thiện ác đều như nhau. Nhưng đó là tà kiến. Chánh kiến hay trí tuệ là thấy rõ đúng sai thiện ác nhưng tâm không chấp trước, tâm vẫn an nhiên trong sáng không bị ảnh hưởng bởi những đúng sai thiện ác đó. Người chấp vào một bên trong hai mặt của đời sống gọi là phân biệt nhị nguyên, còn người thấy cả hai mặt mà không chấp thủ mặt nào không xem mặt nào là ta, của ta hay tự ngã của ta thì mới có cái nhìn bất nhị. Bất nhị chứ không phải nhất nguyên, bởi vì nhất nguyên hay nhị nguyên đều là chấp thủ.