thiền tuệ, thiền Minh Sát - Vipassanā

Câu hỏi này chỉ đáp ứng kiến thức của lý trí. Thầy chỉ hướng dẫn về thiền vipassanà thôi. Trong thiền Minh Sát, khi niệm thọ thì chỉ thấy tính chất và trạng thái thọ ngay lúc đó là thọ gì, thuộc thân hay tâm: khổ, lạc, hỷ, ưu hay xả. Còn khi niệm thọ uẩn trong niệm pháp thì thấy thọ uẩn là một phần trong chuỗi tương duyên sinh diệt cùng với các uẩn khác, nghĩa là thấy: Đây là sắc sinh, Đây là sắc diệt, Đây là thọ sinh, Đây là thọ diệt, Đây là tưởng sinh, Đây là tưởng diệt, Đây là hành sinh, Đây là hành diệt, Đây là thức sinh, Đây là thức diệt, ngay tại đây và bây giờ chứ không quá khứ vị lai gì cả.

1. Chỉ cần buông cái ta lý trí dính mắc trong thời gian thì tâm liền trở về với thực tại, đó là chánh niệm. Khi chánh niệm sát-na định liền có mặt, không cần làm gì để có nó, vì nó đến tự nhiên khi tâm rỗng lặng trong sáng - chánh niệm tỉnh giác.

2. Bốn oai nghi đi, đứng, ngồi, nằm đều có thể lấy trạng thái hay tư thế của nó làm đối tượng cho chánh niệm tỉnh giác được cả.

3. Thầy có giới thiệu pháp tạ ơn sám hốitrong mục Hỏi Đáp và trong Thư Thầy Trò ở mục Thư Viện. Ngoài ra, việc hồi hướng công đức cho nó và rải tâm từ đến loài rắn như vậy là được.

Không phải như vậy. Thứ nhất, thiền Vipassanā không bao giờ có điều gì cố định để áp dụng cả. Khi cả tâm thiền lẫn đối tượng thiền là cái cố định để áp dụng thì đã rơi vào chế định pháp, không còn là pháp thực tánh của thiền Vipassanā nữa. Thứ hai, trong thiền Vipassanā tâm thiền là chính còn tất cả đối tượng đều là phụ. Còn nếu nói về phương diện đối tượng thì chỉ có đối tượng chính chứ không có đối tượng nào là phụ cả. Nghĩa là khi chánh niệm tỉnh giác đang tiếp nhận sự kiện diễn biến nào làm đối tượng thì đó là đối tượng chính, ngoài ra không có đối tượng phụ nào nữa cả. Ví dụ, khi đi thì tư thế đi là đối tượng chính, chuyển qua đứng thì tư thế đứng là đối tượng chính, khi ăn thì từng diễn biến trong động tác ăn là đối tượng chính, khi đau nhức thì trạng thái thọ khổ là đối tượng chính, khi sân thì trạng thái tâm sân là đối tượng chính v.v... Như vậy mới gọi là thiền trong đời thường, nghĩa là sống thể hiện đầy đủ chức năng của mình trong cuộc sống mà luôn chánh niệm tỉnh giác nên không nương tựa, không bám trụ điều gì trên đời (Anissito viharati, na kiñci loke upadiyati).

Trong thiền định hành giả mới có thể lấy hơi thở làm đối tượng chính, khi có các đối tượng khác xen vào thì hành giả chỉ ghi nhận rồi trở lại đối tượng hơi thở. Trong thiền Vipassanā không có đối tượng hơi thở, chỉ có đối tượng diễn biến của động tác thở trên thân thôi, vì hơi thở thuộc pháp chế định, không có thực tánh để minh sát. Khi thở chỉ có trạng thái của động tác thở đang diễn biến trên thân mới làm đối tượng của thiền Vipassanā được. Nhưng việc minh sát động tác thở như vậy chỉ nên sử dụng trong khi ngồi hơn là trong hoạt động hàng ngày như con muốn.