Q: Thưa sư, con có vài câu hỏi như sau: <p 1. Thế nào là chánh niệm? <p 2. Con muốn tham gia khóa thiền Vipassana nhưng vì mổ cột sống nên con không thể ngồi xếp bàng được, vậy khi con ngồi trên ghế hai chân thẳng xuống thì việc tu tập có hiệu quả không? <p Kính nhờ sư chỉ giúp cho con.

1) Chánh niệm không thể đi riêng một mình, khi nói chánh niệm chỉ là nói đại biểu cho một nhóm rất nhiều yếu tố tâm sở khác mà tối thiểu cũng phải đủ 3 yếu tố chính dẫn đầu cho cả nhóm (7 biến hành tâm sở + một số biệt cảnh tâm sở tương ứng + 25 tịnh quang tâm sở), 3 yếu tố chính là tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác. Cần hiểu cả ba yếu tố chung nhau hơn là tách rời chúng. Tinh tấn là không buông lung phóng dật mà trở về với thực tại đang là (thân thọ tâm pháp), Chánh niệm là trọn vẹn với thực tại, nghĩa là không thất niệm, tạp niệm, vọng niệm (nói cách khác khi vô niệm mới có chánh niệm), Tỉnh giác là thấy biết sáng suốt tức không mê mờ với thực tại. 2) Chủ yếu là tâm thiền (tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác), còn đối tượng gì và thời gian bao lâu không quan trọng, tư thế thì đi, đứng, ngồi, nằm gì cũng được. Tốt nhất là không nên lệ thuộc vào những nguyên tắc, những quy định, những phương pháp hoặc giờ giấc. Nếu cứ sống bình thường mà thường tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác được thì càng tốt.

Question 1

Con chào Thầy. Trong cuộc sống hằng ngày, con vẫn thường thận trọng, chú tâm, quan sát. Con cảm thấy sự cố gắng như vậy làm mất nhiều sức lực. Nhưng có đôi khi con buông luôn cả ý đồ cố gắng thận trọng, chú tâm, quan sát thì con vẫn biết thân, thọ, tâm, pháp mà không cần phải cố gắng để tổn hao sức lực. Thưa Thầy, có phải cái biết này là tánh biết đang biết, còn cái biết trước là bản ngã đang biết? Con cám ơn Thầy ạ!

Accepted Answer

Đúng vậy. Tinh tấn không có nghĩa là ý đồ cố gắng chủ quan của bản ngã, mà chỉ là không buông lung phóng dật. Bỏ luôn cả cố gắng chủ quan lẫn buông lung phóng đật thì tâm (tánh biết) liền trở về với thực tại một cách tự nhiên mà đức Phật ví như khúc gỗ không bị vướng vào bờ bên này bên kia. Cái biết tự nhiên này mới đúng là trở về trọn vẹn tỉnh thức với thực tại mà Kinh Tứ Niệm Xứ gọi là tinh tấn chánh niệm tỉnh giác.

Khi cố gắng tích cực miên mật một cách chủ quan với ý đồ tìm kiếm, theo dõi, ghi nhận đối tượng thì ý thức của bản ngã đã xen vào rồi nên không còn là trở về trọn vẹn tỉnh thức với thực tại một cách tự nhiên được nữa, do đó mới làm cho tiêu hao sức lực. Trong vi tế, khi buông cả hai mặt nỗ lực và buông lung của bản ngã thì tánh biết tự ứng ra một sự thận trọng chú tâm quan sát tự nhiên, cần và đủ cho một hành động, nếu không thì chỉ biết thôi chứ không làm gì được cả.

Thí dụ khi nghe giảng, khi nấu ăn, khi may vá, khi lái xe, khi băng qua đường hoặc bất cứ việc làm nào, không thể trong cái biết không cần tự ứng một mức độ thận trọng chú tâm quan sát cần thiết nào đó mà có thể làm được. Sự tự ứng tất yếu này không gây ra một sự mệt mỏi đáng kể nào mà chính sự buông lung thất niệm và sự cố gắng chủ quan của bản ngã xen vào mới làm cho mất sức. Ở đây rõ ràng không phải do thận trọng chú tâm quan sát mà chính là do nỗ lực chủ quan của bản ngã. Vậy không phải buông sự thận trọng chú tâm quan sát mà là buông ý đồ cố gắng chủ quan của bản ngã mới đúng.

Để vận dụng các yếu tố tinh tấn chánh niệm tỉnh giác cho phù hợp với mọi tình huống thầy đã giới thiệu bốn trường hợp để tùy nghi ứng dụng uyển chuyển không cứng nhắc như sau:

Khi đang làm công việc hoặc những hoạt động hàng ngày thì tinh tấn chánh niệm tỉnh giác ứng ra dưới hình thức thận trọng (giới), chú tâm (định) quan sát (tuệ) trên đối tượng là cần thiết, không thể thiếu.
Khi vô sự, chỉ nghỉ ngơi thoải mái, thì tinh tấn chánh niệm tỉnh giác chỉ cần là trở về (giới), trọn vẹn (định), tỉnh thức (tuệ) với thực tại đang là.
Khi mở ra đón nhận mọi sự đến đi tự nhiên hoặc đối tượng là toàn cảnh với cái nhìn toàn diện, không cần chú ý đến một đối tượng nào nhất định, thì tinh tấn chánh niệm tỉnh giác chính là sự trong lành (giới), định tĩnh (định), sáng suốt (tuệ) sẵn có trong tánh biết.
Khi buông hết mọi sự trong ngoài, không cần quan tâm đến bất cứ đối tượng nào thì tinh tấn chánh niệm tỉnh giác là tâm trở về với tự tánh rỗng rang (giới), lặng lẽ (định), trong sáng (tuệ) mà đức Phật gọi là "an trú tánh không", hoặc Thiền gọi là "Thối tàng ư mật".

Đúng mức thì tất cả sự tu tập nói trên đều là không, vô tướng, vô tác, vô cầu.

Question 2

Mô Phật! Con thành kính đảnh lễ Thầy! Kính bạch Thầy!

Hiện nay, có nhiều bài giảng về cùng một bộ Kinh của nhiều tác giả với nội dung có phần khác nhau. Khi con đọc những phần giảng luận như vậy, con có nghi ngờ thì sự nghi ngờ này có sai không? Khi giảng cùng một bộ Kinh tuy tác giả khác nhau nhưng ý nghĩa trong một bộ Kinh luôn luôn có giống nhau không?
Thưa Thầy, khi con chú tâm quan sát con nhận thấy khi con làm việc đúng hay sai con đều biết. Trước khi làm một việc gì đó, thì trong tâm đều khởi lên ý muốn, nếu ý muốn này sai mà có lực thôi thúc mạnh thì mặc dù vẫn biết là sai nhưng thân vẫn làm theo ý muốn đó. Có phải ý muốn ở đây là nghiệp lực dẫn con đi vào sự luân hồi không? Có phải vì điều này nên Đức Phật dạy chúng con cần chánh niệm tỉnh giác nhằm tăng thêm sự định tĩnh sáng suốt để không bị ý thức của bản ngã dẫn dắt?

Con thành tâm tri ơn Thầy rất nhiều vì Thầy đã tạo điều kiện cho chúng con có thể thân cận học hỏi dù chúng con vẫn ở xa Thầy.

Accepted Answer

1) Một sự thật đức Phật chỉ bày trong Kinh đương nhiên là sự thật đó không thể khác, nhưng mỗi người có thể tuỳ khả năng hay trình độ của mình mà hiểu hoặc thấy một khía cạnh nào đó của sự thật nên tất nhiên là giảng khác nhau. Nếu giảng sự thật ấy ở góc độ vị ấy thấy biết thật sự thì vẫn đúng tuy chưa đúng toàn diện, chỉ sợ vị ấy không thấy sự thật mà giảng theo ý mình mới là nguy hại. 2) Đúng, điều quan trọng là thấy ra được mọi ý đồ, mọi thái độ của tâm thức bản ngã, nếu không tà kiến và tham ái của bản ngã tạo ra nghiệp lực như con nói sẽ dẫn dắt con đi dù con tưởng mình đang tu tập để đạt được cứu cánh lý tưởng. Tinh tấn chánh niệm tỉnh giác chính là trở về trọn vẹn tỉnh thức với thực tại đang là để thấy rõ thân, thọ, tâm, pháp không phải là ta, của ta hoặc tự ngã của ta.

Question 3

Thưa sư, con có vài câu hỏi như sau: <p 1. Thế nào là chánh niệm? <p 2. Con muốn tham gia khóa thiền Vipassana nhưng vì mổ cột sống nên con không thể ngồi xếp bàng được, vậy khi con ngồi trên ghế hai chân thẳng xuống thì việc tu tập có hiệu quả không? <p Kính nhờ sư chỉ giúp cho con.

Accepted Answer

1) Chánh niệm không thể đi riêng một mình, khi nói chánh niệm chỉ là nói đại biểu cho một nhóm rất nhiều yếu tố tâm sở khác mà tối thiểu cũng phải đủ 3 yếu tố chính dẫn đầu cho cả nhóm (7 biến hành tâm sở + một số biệt cảnh tâm sở tương ứng + 25 tịnh quang tâm sở), 3 yếu tố chính là tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác. Cần hiểu cả ba yếu tố chung nhau hơn là tách rời chúng. Tinh tấn là không buông lung phóng dật mà trở về với thực tại đang là (thân thọ tâm pháp), Chánh niệm là trọn vẹn với thực tại, nghĩa là không thất niệm, tạp niệm, vọng niệm (nói cách khác khi vô niệm mới có chánh niệm), Tỉnh giác là thấy biết sáng suốt tức không mê mờ với thực tại. 2) Chủ yếu là tâm thiền (tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác), còn đối tượng gì và thời gian bao lâu không quan trọng, tư thế thì đi, đứng, ngồi, nằm gì cũng được. Tốt nhất là không nên lệ thuộc vào những nguyên tắc, những quy định, những phương pháp hoặc giờ giấc. Nếu cứ sống bình thường mà thường tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác được thì càng tốt.