37 phẩm trợ Đạo

Niệm có nghĩa là không bỏ quên thực tại hiện tiền (thực tánh) mà lang thang trong thế giới tư tưởng khái niệm (chế định), như thất niệm, tạp niệm, vọng niệm. Nói cho dễ hiểu niệm là trọn vẹn với cái đang là chứ không chạy theo cái cho là, phải là, sẽ là... Niệm lực là sức mạnh trọn vẹn với thực tại chân đế (pháp như nó đang là), không bị một khái niệm chế định (cho là, phải là, sẽ là...) nào lay chuyển được.

Tín là niềm tin - mà nói đúng hơn là tự tin - tức là tin vào 3 đức tính quý báu vốn sẵn có nơi mỗi người, đó là tính sáng suốt (Phật), tính định tĩnh (Pháp) và tính trong lành (Tăng). Có niềm tin và trở về nương tựa nơi 3 đức tính ấy chứ không nương tựa bất kỳ điều gì bên ngoài gọi là quy y Tam Bảo.

Tín lực là sức mạnh của niềm tin ấy, và khi niệm lực đạt đến mức tịnh tín bất động nơi Tam Bảo thì được đức Phật gọi là bậc Tu-đà-hoàn hay bậc Thánh Nhập Lưu, tức đã trở về với tự tánh Tam Bảo (sáng suốt, định tĩnh, trong lành) nơi chính mình.

1. Tứ chánh cần được sử dụng ở nhiều mức độ khác nhau tuỳ căn cơ trình độ mỗi người. Đối với người làm ác thì nỗ lực làm thiện là "lấy thiện bỏ ác" hiểu theo nghĩa thấp nhất, có tham dự của bản ngã. Thực ra, đó chỉ mới là "tứ cần" chứ chưa phải là tứ chánh cần. Theo nguyên lý tứ chánh cần "thiện tăng thì ác tự giảm" chứ không cần nỗ lực "lấy bỏ" bỏ gì cả. Giống như mặt trời lên thì đêm tối tự diệt, trong đó không có cố gắng nào theo nghĩa nỗ lực của bản ngã cả. Như vậy, ở mức độ thấy pháp tự nhiên, vô ngã, thì tánh biết tự ứng sự thận trọng chú tâm quan sát, tự trở về trọn vẹn tỉnh thức, tự sáng suốt định tỉnh trong lành, tự rỗng rang lặng lẽ trong sáng, chính là lúc tinh tấn chánh niệm tỉnh giác miên mật nhất, và đó cũng chính là lúc thể hiện tứ chánh cần cao nhất vậy.

2. Theo thầy hiểu thì định nghĩa Dục như vậy không đúng. Dục (chanda) trong tứ như ý túc không phải là tham dục (lobha) hay ái dục (tanha). Dục ở đây là ý muốn khi có nhu cầu thật sự cần thiết, như đói muốn ăn, khát muốn uống, đau khổ muốn thấy nguyên nhân v.v... Nhưng muốn diệt khổ cho mau để được sung sướng thì đó là ái dục, cho dù muốn sở hữu Niết-bàn để được an lạc đi nữa thì vẫn còn cái ngã tham ái. Muốn thấy rõ đâu là khổ, đâu là nguyên nhân sự khổ, đâu là chánh đạo, đâu thật sự là Niết-bàn, đó là Như Ý Túc cao nhất của người hành đạo. Vì vậy, người thường sống tinh tấn cánh niệm tỉnh giác chính là người hành bốn Như Ý Túc cao nhất vậy.

3. Định nào do bản ngã tạo nên dù là tứ thiền bát định vẫn còn ở trong tam giới nên không phải là chánh định, định nào do vô ngã vô vi (thật sự ly dục, ly bất thiện pháp) mà có thì đó là Chánh Định trong bát Chánh Đạo. Con nên đọc cuốn Sống Trong Thực Tại, trong đó thầy đã trình bày rất rõ những điều con thắc mắc.