Giới định tuệ

Thực tánh pháp hiển hiện khi con thấy biết với tâm rỗng lặng trong sáng hay sáng suốt, định tĩnh, trong lành. Nghĩa là thái độ nhận thức không qua khái niệm (vô niệm) và thái độ hành vi không qua phản ứng tạo tác (vô vi) mới thấy thực tánh pháp. Đó cũng chính là cốt lõi của thái độ tinh tấn chánh niệm tỉnh giác trong thiền Vipassanà hay kiến tánh trong Thiền Tông. Ví dụ khi con thấy một vật qua khái niệm đã biết trước thì không thấy được thực tánh của vật ấy, và nếu con có thái độ tham hay sân thì cũng không thấy thực tánh của nó. Con coi thêm ví dụ trong giải đáp về thực tánh và khái niệm của câu hỏi ngày 20 / 03 / 2012.

Tánh thì không có sâu cạn, nếu chủ tâm muốn biết sâu cạn thì không còn là thực tánh. Chỉ khi nào có nhu cầu đi vào tướng dụng thì tánh biết rỗng lặng trong sáng tự ứng ra thận trọng chú tâm quan sát để tùy cơ ứng biến thôi.

Bao dung độ lượng thuộc về tứ vô lượng tâm: Từ, bi, hỷ, xả... vì vậy đó là tâm vô cùng rộng lớn và mạnh mẽ. Nhu nhược là tâm yếu đuối, co rút, thiếu quyết tâm và đầy sợ hãi. Một người biết nhẫn nhịn, khiêm nhường, bao dung, không tranh chấp là người có lòng tự tin rất vững chắc. Trái lại, người thiếu những đức tính đó thì mới lo âu nhu nhược.

Về phương diện chân đế, bản tánh của tâm là biết pháp nên gọi là tánh biết. Khi tánh biết không bị gì che lấp thì tự nó có phẩm chất trong lành, định tĩnh, sáng suốt một cách tự nhiên, không do rèn luyện mà có, do đó gọi là giới định tuệ tự tánh, hoàn toàn vô ngã (trong lành là giới, định tĩnh là định, sáng suốt là tuệ). Giới định tuệ chế định là phương tiện đưa hành giả trở về với giới định tuệ tự tánh và khi đã vào được giới định tuệ tự tánh thì vị ấy không còn chấp thủ giới định tuệ chế định nữa. Đó là lý do vì sao nhiều vị Phật quá khứ không cần thiết lập giới định tuệ chế định khi tứ chúng thời ấy có thể sống trong giới định tuệ tự tánh.

Về phương diện tục đế, khi có vị Tăng làm điều sai trái bị người đời chê trách đức Phật mới chế định ra một giới điều; khi tâm một vị Tăng loạn động bất an đức Phật chế định một pháp môn thiền định phù hợp với vị ấy để giúp vị ấy ồn định; khi một vị Tăng nhận thức sai lầm đức Phật chế định cho vị ấy cách lắng nghe, suy nghĩ, và chiêm nghiệm để thấy ra sự thật. Đó là giới định tuệ chế định cho từng trường hợp riêng hoặc chung để đem lại lợi ích thiết thực trong đời sống.

Vào được giới định tuệ tự tánh thì mới thấy ra thực tánh chân đế, còn giới định tuệ chế định chỉ có công năng đối trị tà kiến và tham ái (phiền não). Ví như một ngọn đèn điện bị vật che phủ, khi lấy vật che đi thì ngọn đèn chiếu sáng. Bản chất chiếu sáng mà ngọn đèn tự có ví như giới định tuệ tự tánh, lấy đi vật che ví như giới định tuệ chế định. Đó là lý do tại sao đức Phật ví giới tịnh, tâm tịnh, kiến tịnh v.v... của giới định tuệ chế đinh như những trạm xe chứ không phải là cung thành. Và Ngài còn xác định rằng pháp (mà Ngài chế định) như thuyền đưa người qua sông chứ không phải là bờ kia. Vì vậy nếu cứ bám vào thuyền thì cũng không thể nào lên bờ kia được.