hữu thức & ý thức, tiềm thức, vô thức & Bhavaṅga

Kính thưa Thầy,

Con có một thắc mắc kính nhờ Thầy giảng cho con hiểu thêm.

Khi con ngủ mê, con không biết đến gì cả, ngủ như chết vậy, vì con không ý thức đến nhịp tim và hơi thở trong khi chúng vẫn còn làm việc tự nhiên, như vậy lúc đó là con vô minh phải không Thầy. Đến khi ai đụng chạm hay có tiếng động mạnh con cảm nhận được, con lại có ý thức và biết mình đang thở vô thở ra. Do đó tướng biết mà mình biết được là ý thức, còn tánh biết nó tịch lặng, không thể dùng ý thức để biết được nó. Con nói loanh quanh mong Thầy hiểu ý.

Con cám ơn Thầy. Kính chúc Thầy đi hoằng pháp ở Mỹ được nhiều sức khỏe tốt và thuận lợi.

Con thành kính đảnh lễ thầy.

Thưa thầy vợ con nói khi lên chùa làm việc thường không biết mệt mỏi, tâm thanh thản. Do hoàn cảnh sống của con và vợ con khác biệt nên có nhiều chỗ khi vợ con chia sẻ con không hiểu lắm. Khi con trải nghiệm qua những điều này thì con hiểu ra được nhưng ngôn ngữ có thể không chính xác, con nhờ thầy chỉ rõ giúp con.

• Khi làm một việc thì đây là hoạt động của tướng biết sẽ có 2 tình trạng xảy ra. Một là nếu thái độ lúc làm là ta làm thì tướng biết đang bị bản ngã che lấp, trói buộc trong những khái niệm, quan điểm nhận thức… Trong thiền gọi là thất niệm, bất giác (biết việc mình làm nhưng bị cục bộ trong khuynh hướng đẩy và kéo mà không biết mình hoặc thái độ biết mình còn lờ mờ). Hai là thái độ lúc này là chú tâm, thận trọng, quan sát hoàn toàn tự nhiên thì đây là hoạt động của tướng biết không bị bản ngã che lấp, trói buộc, không bị đẩy và kéo. Còn tình trạng tâm lúc này là sáng suốt, định tỉnh, trong lành không sinh diệt. Nói theo cách khác là tánh biết soi sáng cho tướng biết hoặc ngược lại là tướng biết nhận ra tánh của tâm là sáng suốt, định tỉnh, trong lành nên trở về trọn vẹn với tâm sáng suốt, định tỉnh, trong lành. Nhờ vậy mà tướng biết buông ra và không chạy theo, bám víu, dính mắt vào cái bản ngã lăng xăng tạo tác nên tướng biết thanh tịnh trong tình trạng tánh của tâm rỗng lặng trong sáng (tánh biết).

• Khi tướng biết hoạt động (chú tâm, thận trọng, quan sát) trong tình trạng tâm sáng suốt, định tỉnh, trong lành thì đây cũng là điều chỉnh nhận thức và hành vi ở mức độ hữu thức hóa vô thức (Dễ nhận ra nhất là lúc buông xả thư giãn tâm liền trở về trọn vẹn với thực tại).

• Thiền chỉ là nhận ra, trở về, mọi thứ sẽ tự chuyển hóa. Chứ không có đấu tranh, đấu tranh ở mặt ý thức thì căng thẳng, ở mức độ tinh vi là rèn luyện sở tri, sở đắc nên vẫn nằm trong luân hồi sinh tử phiền não khổ đau.

• Một trong những giá trị mà phiền não khổ đau đem lại đó chính là giúp tướng biết không sai lầm nữa. Vì khi trải nghiệm mà thấy ra thì không còn lặp lại sai lầm nữa thì trên phạm vi đó không còn luân hồi sinh tử. Đó là lý do tại sao một người học chưa hết thì phải học lại, điều gì chưa học thì khó mà thấy ra vị ngọt và sự nguy hại cho nên bản ngã còn có chỗ sinh lên dụ dỗ đi một vòng rồi thì mới chịu đầu hàng. Khi nhận ra rồi mới thấy giá trị lớn lao của pháp còn cái bản ngã vừa nhỏ hẹp vừa chật chội và hoàn toàn ảo không thật.

Con hi vọng những lời này hữu ích cho vợ con và đạo hữu.

Con thành kính tri ân thầy. Con chúc thầy luôn mạnh khỏe.

Thưa thầy! Con đọc sách "Vẻ đẹp của cuộc sống dưới ánh sáng Tứ Diệu Đế" có ý sau con không hiểu, kính Thầy giải thích: "Thấy vô ngã trong vô ký để chấm dứt vô minh".