Q: Kính thưa thầy, <p Dạo gần đây con có một điều thắc mắc xin được thầy chỉ giáo ạ. Điều thắc mắc đó là theo xu hướng của thời đại, càng ngày càng có nhiều công trình nghiên cứu khoa học/triết học về những điều Phật dạy. Con cũng biết là những việc đó không thật liên quan đến mình, nhưng nhiều khi do bắt gặp thì con vẫn có tham khảo tới. Mà sau khi tham khảo như vậy, thì con đối với kiến giải của những nhà khoa học cũng có nhiều suy nghĩ đắn đo, nào là xem họ có hiểu các khái niệm "đúng" với nghĩa của nó không, họ dựa theo tông phái Phật giáo nào (thường thì là Phật giáo Tây Tạng hay các chi phái Thiền tông),... Con cũng biết là không nên như vậy, nhưng có những thứ đã đọc rồi thì cũng khó mà không suy nghĩ đến nó được, mà "đạo tâm" của con thì lại chưa kiên định. <p Như vậy con xin hỏi Thầy, liệu con có nên đọc kinh sách học Pháp học để tự chứng cho mình không ạ? Hoặc không thì con có nên làm gì, hay không làm gì để đối trị với những suy nghĩ đắn đo của mình? Có một điều là con tuy vẫn thường cố gắng quan sát tâm sinh diệt, nhưng nhiều lúc con cảm thấy như mình bị chìm vào một "cơn" cảm xúc, một luồng suy nghĩ, đến lúc "tỉnh" ra thì tâm đã sinh diệt xong mất rồi mà con vẫn chưa quan sát được gì cả. Con xin Thầy chỉ lối cho con ạ.

Không có lối nào cả, sự sống tự nó đã là đường lối rồi, đó là đường lối hoàn hảo nhất có sẵn nơi mỗi người. Cứ ngay nơi sự sống của chính mình mà trải nghiệm, chiêm nghiệm, lắng nghe, quan sát, học hỏi thì con sẽ tự thấy ra sự thật muôn đời. Không cần khoa học chứng minh có Phật hay không, cũng không cần biết tông phái nào đúng nào sai để y cứ, vì toàn bộ chân lý đều nằm ngay trong sự sống này. Nếu con biết thận trọng chú tâm quan sát chính những gì đang trải nghiệm thì con sẽ thấy ra toàn bộ sự thật về chính mình và cuộc sống. Đó chính là đường lối duy nhất chỉ có nơi con, không lệ thuộc vào bất cứ đường lối của ai khác, vì đường lối nơi mỗi người là độc nhất không ai giống ai về mặt tướng dụng, dù rằng trong thể tánh chân lý vẫn luôn đồng nhất.

Question 1

Con chào thầy. Thưa thầy, con có một thắc mắc muốn nhờ thầy khai thị giúp con. Trong nhà thiền có câu "kiến tánh khởi tu", có nghĩa là thấy tánh rồi mới bắt đầu tu. Nhưng hiện tại con chưa kiến tánh, chẳng lẽ con không tu gì cả? Mong thầy cho con một định hướng để con có thể sống một cách an vui, tự tại. Vì con đọc sách nghe kinh nói công danh, sự nghiệp, vợ con là những thứ ràng buộc, nếu dính mắc vào đó thì không thể giải thoát được. Con phải có thái độ như thế nào mới đúng đắn thưa thầy? Con cám ơn thầy.

Accepted Answer

Lúc đầu nghe kinh đọc sách và hiểu bằng lý trí, kiến thức nên lấy ý thức qua khái niệm mà tu. Đó là tu với thức tri, tu như vậy cũng tốt nhưng chỉ tu trong vòng tục đế tránh ác làm lành, tuy giảm bớt hại mình hại người vẫn chưa vào được chân đế. Khi vượt khỏi tục đế, tu thiền Vipassanà thì bặt dứt lý trí, vọng thức nên không còn tu với ý thức khái niệm nữa mà bắt đầu tu với tánh biết trong sáng vượt ngoài hữu ý hữu ngã, đó là tu với tuệ tri nên thấy được thực tánh pháp mà Thiền Tông gọi là kiến tánh. Khi đã thấy được thực tánh chân đế thì mới thật sự bắt đầu tu theo chân đế, nghĩa là bắt đầu thật sự biết sống tuỳ duyên thuận pháp vô ngã vị tha. Đó chính là nghĩa của "kiến tánh khởi tu".

Question 2

Kính thưa thầy, <p Dạo gần đây con có một điều thắc mắc xin được thầy chỉ giáo ạ. Điều thắc mắc đó là theo xu hướng của thời đại, càng ngày càng có nhiều công trình nghiên cứu khoa học/triết học về những điều Phật dạy. Con cũng biết là những việc đó không thật liên quan đến mình, nhưng nhiều khi do bắt gặp thì con vẫn có tham khảo tới. Mà sau khi tham khảo như vậy, thì con đối với kiến giải của những nhà khoa học cũng có nhiều suy nghĩ đắn đo, nào là xem họ có hiểu các khái niệm "đúng" với nghĩa của nó không, họ dựa theo tông phái Phật giáo nào (thường thì là Phật giáo Tây Tạng hay các chi phái Thiền tông),... Con cũng biết là không nên như vậy, nhưng có những thứ đã đọc rồi thì cũng khó mà không suy nghĩ đến nó được, mà "đạo tâm" của con thì lại chưa kiên định. <p Như vậy con xin hỏi Thầy, liệu con có nên đọc kinh sách học Pháp học để tự chứng cho mình không ạ? Hoặc không thì con có nên làm gì, hay không làm gì để đối trị với những suy nghĩ đắn đo của mình? Có một điều là con tuy vẫn thường cố gắng quan sát tâm sinh diệt, nhưng nhiều lúc con cảm thấy như mình bị chìm vào một "cơn" cảm xúc, một luồng suy nghĩ, đến lúc "tỉnh" ra thì tâm đã sinh diệt xong mất rồi mà con vẫn chưa quan sát được gì cả. Con xin Thầy chỉ lối cho con ạ.

Accepted Answer

Không có lối nào cả, sự sống tự nó đã là đường lối rồi, đó là đường lối hoàn hảo nhất có sẵn nơi mỗi người. Cứ ngay nơi sự sống của chính mình mà trải nghiệm, chiêm nghiệm, lắng nghe, quan sát, học hỏi thì con sẽ tự thấy ra sự thật muôn đời. Không cần khoa học chứng minh có Phật hay không, cũng không cần biết tông phái nào đúng nào sai để y cứ, vì toàn bộ chân lý đều nằm ngay trong sự sống này. Nếu con biết thận trọng chú tâm quan sát chính những gì đang trải nghiệm thì con sẽ thấy ra toàn bộ sự thật về chính mình và cuộc sống. Đó chính là đường lối duy nhất chỉ có nơi con, không lệ thuộc vào bất cứ đường lối của ai khác, vì đường lối nơi mỗi người là độc nhất không ai giống ai về mặt tướng dụng, dù rằng trong thể tánh chân lý vẫn luôn đồng nhất.

Question 3

Kính thưa Thầy, <p Như vậy con xin được hỏi thêm Thầy là con nên làm thế nào thì mới thận trọng chú tâm quan sát ngay lúc các tâm sinh diệt ạ? Con không rõ là do con chưa tu tập đúng cách hay là con chưa thật sự hiểu đúng ý nghĩa của việc thận trọng chú tâm quan sát, nhưng con chỉ thấy rằng con thường không tự kiểm soát được mình. <p Cụ thể là lúc bình thường thì không có gì, nhưng mỗi khi con gặp phải một cảm xúc mạnh nào đó thì thường con như bị u mê hẳn đi mất một đoạn thời gian, đến tận lúc cảm xúc ấy tự nó qua đi thì con mới "tỉnh" lại được. <p Vậy con xin hỏi là con cần có phương pháp nào, hay là đọc sách nghe pháp thoại nào thì mới có thể thận trọng chú tâm quan sát một cách đúng đắn ạ? <p Con xin cảm ơn thầy và chúc thầy luôn mạnh khỏe ạ.

Accepted Answer

Tánh biết của tâm tự nó có thể ứng ra để tiếp xử đối tượng hay thích nghi hoàn cảnh:

Khi con có nhu cầu làm một việc gì thì tánh biết sẽ tự thận trọng chú tâm quan sát để làm việc đó. Thí dụ con cần rót nước sôi vào bình thuỷ thì tự động thận trọng chú tâm quan sát một cách tự nhiên. Hoặc khi con nghe ai gọi thì tự động thận trọng chú tâm lắng nghe. Đối với mũi, lưỡi, thân cũng vậy, khi ngửi, nếm, sờ chạm vào vật gì thì tự có thận trọng chú tâm ứng ra. Đó không phải là ý thức của cái ngã lý trí tò mò, suy đoán, phán xét, tìm cầu hay giải quyết điều gì.
Đối với ý, khi con cảm xúc, suy nghĩ, tưởng tượng, hồi tưởng v.v... thì ý thức hướng theo nắm bắt những đối tượng của nó mà quên chính mình, lúc đó ý thức chỉ biết đối tượng chứ không biết mình, nghĩa là chính mình thì để chìm trong vô thức. Tuy nhiên, khi đó tánh biết vẫn lặng lẽ biết hết điều đó nên đến lúc thích hợp sẽ nhắc ý thức quay về với thực tại thân tâm để trọn vẹn biết mình trở lại. Đó chính là bản chất tinh tấn (trở về thực tại), chánh niệm (trọn vẹn với thực tại) và tỉnh giác (biết rõ thực tại một cách trong sáng) của tánh biết.
Khi ý thức không để ý hay tập trung vào một đối tượng nào, nghĩa là không nắm bắt tướng chung hay tướng riêng của một đối tượng đặc biệt nào cả thì tâm tự trở về với tánh biết sáng suốt, định tĩnh, trong lành và lúc đó thì đối tượng là tất cả pháp, hay nói cách khác là pháp nào đến đi thì cứ đến đi, tánh biết đều biết mà vẫn không động. Ý thức của cái ta lý trí thì không thể làm được điều này.
Khi tâm buông xả, rỗng lặng trong sáng thì đó chính là tự tánh không, vô tướng, vô tác, vô cầu của tánh biết. Nó thoát khỏi mọi hoạt động ý hành của cái ta lý trí để trở về với tự tánh, đó chính là cái tâm mà Đức Phật gọi là Trong Sáng (Pabhassara Citta). Tâm này thì không sinh, không hữu, không tác, không thành (Tiểu Bộ Kinh) nên Ngài cũng gọi là an trú Tánh Không (Kinh Tiểu Không, Đại Không), lúc đó Tâm không, Pháp cũng không. Hoàng Đế Nội Kinh cũng gọi đó là tâm "điềm đạm hư vô".

Vậy con cứ tuỳ nghi tuỳ duyên tuỳ pháp để việc đến thì tâm ứng ra tiếp xử, việc đi thì tâm trở về không, hay "Tuỳ cảm nhi ứng tuỳ ngộ nhi an" là được, đừng cố gắng loay hoay giải quyết theo ý thức của cái ngã lý trí mà chỉ làm cho vọng niệm càng tăng.