Sinh tử & Niết-bàn

Đức Phật định nghĩa Niết-bàn là tịch tịnh, rỗng lặng, không sinh diệt hoặc không còn tham sân si, nên Kr. nói là “khoảng lặng giữa hai tư tưởng” cũng đúng. Tuy nhiên, tánh không này không phải là “khoảng” vì khoảng thì vẫn còn thời gian, và nếu cố gắng kéo dài khoảng lặng tức kéo dài thời gian. Đó vẫn là tư tưởng, vì tư tưởng có sinh diệt nên chính là thời gian.

Hơn nữa, Niết-bàn không phải là sở đắc cần nỗ lực để chiếm hữu mà có thể “kéo dài” theo ý mình, do đó không thể đắc mà chỉ có thể chứng ngộ Niết-bàn thôi. Đức Phật dạy: “Vì Như Lai thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn nên không dục hỷ trong Niết-bàn, không xem Niết-bàn là ta, của ta và tự ngã của ta”. Phải chăng khi nỗ lực kéo dài khoảng lặng chính là vì muốn Niết-bàn là ta, của ta, tự ngã của ta?

Hiện tại không phải là Niết-bàn cũng chẳng phải là Địa ngục. Đắm chìm trong hiện tại với vô minh ái dục, thì đó là luân hồi sinh tử. Một thời thuyết hiện sinh của triết học phương Tây đã đẩy biết bao thanh niên vào đời sống truỵ lạc. Thấy rõ hiện tại như nó là mà không đắm chìm, không dính mắc, tâm "không động không sầu/ tự tại và vô nhiễm" thì thấy gì cũng đều là Niết-bàn, vì nó vượt khỏi cả không gian lẫn thời gian.

Hiện tại chỉ có thể là Niết-bàn khi trọn vẹn tinh tấn chánh niệm tỉnh giác, còn khi si mê lầm lạc thì đó chính là Địa ngục. Đức Phật dạy "không bước tới không dừng lại" mới thoát khỏi luân hồi sinh tử. Bước tới là bị cuốn trôi vào ước vọng tương lai, dừng lại là đắm chìm trong ham mê hiện tại, tất cả chỉ là biểu hiện của bản ngã tà kiến và tham ái. Hiện tại không có sức mạnh gì cả, chỉ có tâm trọn vẹn tỉnh thức để không đắm chìm trong hiện tại mới có sức mạnh giác ngộ giải thoát mà thôi.

Phải. Chứng ngộ Niết-bàn ngay khi thoát ly khỏi sinh - hữu - tác - thành.