Question 1

Kính bạch thầy, có lần con sân quá đến nối bị ép tim, khó thở, không ngủ được. Con tự nhốt mình trong phòng mục đích để tránh né đối tượng nhưng khổ nỗi là thân thì ở trong phòng mà tâm thì thấy đối tượng dễ sân thêm. Kéo dài gần nửa đêm tự nhiên con suy nghĩ, sắc pháp mình tệ như thế này rồi mà còn sân nữa thì xấu sao chịu nổi. Ngay tức thì con buông xả ra, lập tức thân tâm khỏe lại, tuy nhiên còn trạo cử và con buông ra tiếp cho đến lúc ngủ hồi nào không biết. Sau lần đó, mỗi khi sân, tâm con cứ nhắc nhở, sân là sắc pháp xấu lắm nha! Con tu như vậy có lạ quá không, xin thầy cho con lời khuyên. Thành kính tri ân thầy.

Accepted Answer

Thầy đã nói rồi, đó là lợi ích tỉnh giác. Do con thấy một lợi ích nào đó mà tỉnh giác, nên mới buông được. Bước đầu như vậy là tốt, không có gì sai cả. Con càng thấy ra sự tai hại của cái ta lăng xăng phê phán, can thiệp, phản ứng, tạo tác... bao nhiêu thì con càng dễ buông nó bấy nhiêu. Ít nhất là con cũng bắt đầu thấy được lợi ích của buông là thế nào và thế nào là buông. Thầy nhắc lại một lần nữa: buông là buông thái độ chứ không phải buông trạng thái, nhưng khi đã buông thái độ thì trạng thái cũng tự buông luôn. Điều này rất rõ trong trường hợp của con: Không cần buông trạng thái ép tim, khó thở, mất ngủ và ngay cả thái độ sân đã biến thành trạng thái sân, mà chỉ cần không thêm thái độ tạo tác nào nữa (dù là cố gắng tu chỉnh) tức là buông chứ không có gì để buông cả. Vậy mà con thấy đó, tất cả trạng thái ép tim, khó thở, mất ngủ, và cả trạng thái sân nữa cũng đều tự biến mất chẳng cần một chút dụng công nào cả, đúng không? Vậy là con bắt đầu biết pháp tu buông cái ta ảo tưởng để sống tùy duyên thuận pháp vô ngã vị tha rồi đó.

Question 2

Kính bạch thầy, vậy là con đã có duyên lành được gặp thầy ở nhà bà Mỹ Thọ và chùa Linh Thông trong dịp thầy ra giảng pháp tại Hà Nội vừa qua. Gặp thầy trong đầu con có rất nhiều điều muốn hỏi, nhưng khi nghe thầy giảng con chỉ muốn lắng nghe, vì những điều thầy giảng thật dễ lãnh hội, thầy dùng những phương tiện ngôn ngữ, ví dụ thật đơn giản cho Phật tử chúng con dễ hiểu, dễ nắm bắt nhất. Con xin tri ân thầy.

Bạch thầy, hàng ngày con chánh niệm tỉnh giác thì tâm con trong trạng thái an lạc, vậy bây giờ con phải tu tập thế nào để tiến thêm nữa ạ? Kính mong thầy bi mẫn chỉ dẫn cho con. Thành kính đảnh lễ thầy.

Accepted Answer

Tinh tấn chánh niệm tỉnh giác thì có thể được an lạc nhưng không phải vì mục đích an lạc. Tinh tấn là không buông lung phóng dật theo ý đồ của cái ta ảo tường, do đó tâm trở về với thực tại hiện tiền, tâm như vậy gọi là chánh niệm. Tâm không thất niệm theo vọng tưởng của bản ngã, không bị tạp niệm che lấp nên rỗng lặng trong sáng thấy rõ các pháp, như vậy gọi là tỉnh giác. Tinh tấn chánh niệm tỉnh giác một mặt giúp tâm thanh tịnh, mặt khác giúp tâm phát hiện cái ta ảo tưởng, đồng thời thấy ra thực tánh của pháp. Hai mặt này được đức Phật gọi là hai Thắng Đế (hai sự thật siêu việt), đó là "Nội tâm thanh tịnh và thấy rõ pháp tánh". Thiền Đông Độ cũng nêu lên hai yếu tố không thể thiếu trong kiến tánh là tịch và chiếu.

Có một vị Tỳ Kheo đã nói rằng chỉ thực hành chánh niệm tỉnh giác không thôi thì quá ít. Đức Phật dạy chớ có nói vậy, chánh niệm tỉnh giác là đã thực hành rất nhiều, và Ngài còn nói đó là con đường duy nhất đưa đến Niết-bàn. Niết-bàn là buông hết bản ngã tham sân si, tức buông cái ảo tưởng dính mắc trong ngã và pháp, sống không nương tựa (Anissito viharati), không chấp trước điều gì trên đời (Na kiñci loke upādiyati). Nếu con đã đạt được tới đó thì đâu cần thêm gì nữa, còn nếu chưa được như vậy thì vẫn còn phải tiếp tục chánh niệm tỉnh giác chứ không cần thêm gì nữa cả. Nếu phân tích kỹ con sẽ thấy trong tinh tấn chánh niệm tỉnh giác đã bao hàm Bát Chánh Đạo, Giới Định Tuệ và 10 pháp Ba-la-mật. Như vậy đúng là đã hành rất nhiều.

Question 3

Kính Bạch Thầy, con đang rất cần một lời chỉ dẫn của Thầy. Trước nay con vẫn luôn tìm hiểu về Phật Pháp, nhưng chỉ dừng ở mức "thấy" Phật Pháp có lý mà thôi. Nhưng cách đây không lâu, trong một lần con suy tưởng về sự Chết và sự Sống, về cái Bản Ngã (do con có tìm hiểu Phật Pháp nên con cũng có thường xuyên suy tưởng nhũng khái niệm này) thì đột nhiên con cảm giác như mình đã hiểu ra trên mặt lý trí về Tứ Đế. Nói như vậy vì từ khi ấy con nhìn đâu cũng thấy khổ. Ngay cả khi con tự ép mình đọc những sách trước nay con thấy hay, xem những phim trước nay khiến con vui thì con vẫn thấy khổ, một cảm xúc vẫn vui mà vẫn khổ con không thể giải thích nổi. Rồi sau đó một đoạn thời gian thì gần như loại trừ lúc ngủ hoặc lúc nào con ép mình không suy nghĩ gì cả, ngoài ra thì lúc nào con cũng chỉ thấy khổ. Vào lúc ấy con chỉ muốn vứt hết tất cả, chỉ muốn đến ngay một ngôi chùa để quy y, chỉ muốn được giải thoát khỏi nỗi đau khổ và sợ hãi này. Rồi sau đó một thời gian nữa thì mọi chuyện trở nên "đỡ" hơn. Có lẽ là do đoạn thời gian khổ kia khiến đầu óc con kiệt quệ chăng, giờ tuy con nhìn đâu vẫn thấy khổ, nhưng chỉ là khổ trên nhận thức thôi, còn "cảm xúc" khổ thì không nhiều. Bây giờ cảm xúc chủ yếu của con là một loại cảm xúc như buông xuôi, như không có cảm xúc mà con không thể giải thích được. Con chỉ biết là bây giờ dù con làm gì đi nữa thì cũng sẽ có cảm xúc vui vui buồn buồn mơ hồ không rõ. Có những khi con muốn suy tưởng thêm về Phật Pháp, nhưng không được. Bổ sung thêm kiến thức về Phật Pháp thì con làm dễ dàng, bây giờ thì con đã nắm trên mặt tri thức gần đủ các Pháp cơ bản nhất rồi. Vô Thường, Khổ, Vô Ngã, Tứ Thánh Đế, Bát Chính Đạo, Duyên khởi, Nghiệp, Tam Độc, Luân Hồi, Tam Giới, Niết bàn, những khác biệt cơ bản giữa Phật giáo Thượng Toạ Bộ và Phật Giáo Đại Thừa... con đều có thể "giảng giải" cho những người chưa biết được. Nhưng thực sự "suy tưởng" như trước kia con vẫn làm thì bây giờ con không làm nổi. Chưa bao giờ con thấy mình chỉ đang sống "qua ngày" như thế này. Một ngày bây giờ với con thì gần như chỉ là "À, đến lúc ăn rồi"; "À, đến lúc giải trí rồi"; "À, đến lúc nghiên cứu về Phật Pháp rồi"; "À, lại một ngày mới rồi"... Con bây giờ có cảm giác thật kiệt quệ. Muốn dùng trí tuệ thì không được, muốn cảm xúc thì cũng rất phù du... Bây giờ con thật sự không biết phải làm thế nào cho phải. Kính mong Bạch Thầy chỉ cho con một con đường.

Accepted Answer

Có thể do con hiểu Phật Pháp qua lý trí suy luận nên cái khổ mà con nói mang tính tâm lý, ảo tưởng, ảo giác hơn là cảm giác thực. Nếu con thực sự thấy vô thường, khổ, vô ngã thì tham ưu đoạn giảm, mà tham ưu đoạn giảm thì bớt chấp thủ, bớt dính mắc, bớt bị ràng buộc, như vậy lẽ ra con sẽ thấy tâm hồn nhẹ nhàng, thanh thản, tự do và an lạc mới đúng. Sao lại có thể rơi vào buồn khổ, chán chường, buông xuôi, kiệt quệ? Phải chăng con bị ám ảnh bởi ý tưởng vô thường, khổ, vô ngã hơn là thực sự chứng nghiệm những bản chất thật của nó? Như vậy chẳng lẽ con đã rơi vào tâm si hay vô ký?

Con nói: Một ngày bây giờ với con thì gần như chỉ là "À, đến lúc ăn rồi"; "À, đến lúc giải trí rồi"; "À, đến lúc nghiên cứu về Phật Pháp rồi"; "À, lại một ngày mới rồi"... Đây chỉ là những ý niệm, tư tưởng, quan niệm... hình thành từ sự hiểu biết Phật Pháp qua tưởng tri và thức tri, chứ không phải thực thấy qua trí tuệ (paññāya passati) trong chánh niệm tỉnh giác. Từ nibbindati thường được định nghĩa là nhàm chán, nhưng thực ra nó ám chỉ thái độ không còn ham thích trong dục lạc chứ không phải là trạng thái chán chường của một tâm sân. Nibbindati thường đi chung với virajjati (thoát khỏi mê đắm) và vimuccati (giải thoát ràng buộc), mà giải thoát tham đắm ràng buộc thì sẽ không còn cái khổ tâm lý từ ảo giác của cái ta lý trí nữa.

Không phải là ăn với ý tưởng "À, đến lúc ăn rồi" mà là khi ăn con cần chánh niệm tỉnh giác biết rõ động tác đang ăn một cách minh bạch, không để ý niệm, tư tưởng hay quan niệm của cái ta ảo tưởng xen vào. Con cần phải sống nhiệt tình với tâm vô ngã vị tha, không nên sống thụ động tiêu cực, mà nên sống thiết thực đem lại lợi lạc cho mình và người, thì từ đó con mới có thể chứng nghiệm bài học giác ngộ giải thoát.