trình pháp & chiêm nghiệm

Con thấy ra những gì sư ông giảng là sư ông không phí công vô ích rồi. Cám ơn con nhiều lắm. Hai câu cảm hứng ngữ của con ý thật hay, chỉ cần sửa và sắp lại vài chữ cho đúng ngữ pháp là hơn cả tuyệt vời đó con. Sư ông đề nghị như sau:

"Tri kiến vô vi bất vọng giả. Vô vi tất diện bản lai nhân". Nghĩa là: Thấy biết không do tâm tạo tác thì không phải là vọng, tâm không tạo tác hẳn gặp lại con người thật nơi chính mình. Không biết như vậy có đúng ý con chưa? Có thể là con muốn nói nhờ duyên học Đạo với sư ông mà thấy ra chánh pháp nên con kính trọng sư ông, nhưng sư ông sửa lại một tí với ý nghĩa là qua chánh pháp đó nhờ tâm con không tạo tác nên thấy ra thực tánh nơi chính mình. Nếu hiểu được chánh pháp nhưng tự mình không thấy pháp thì chỉ cách một tí thôi vẫn còn vọng đó con ạ.

Chính sự phân vân đó là trạng thái nghi hoặc của bản ngã lý trí, là dây trói buộc, là sự cản trở sống tùy duyên thuận pháp. Lý do là chưa thực sự buông cái bản ngã lăng xăng tính toán xuống để thấy pháp đang vận hành. Khi phân vân thì không thể có một quyết định chính xác. Còn khi thật sự buông ra mọi lăng xăng tính toán của bản ngã thì tâm liền sáng suốt, định tĩnh, trong lành. Lúc đó pháp tự vận hành nhưng không phải vận hành như bạn mong đợi nên "con đâu có thấy Pháp tự vận hành", chứ pháp lúc nào mà chẳng vận hành! Hãy cứ chánh niệm tỉnh giác ngay nơi thân tâm thì sẽ thấy đâu là thuận ngã đâu là thuận pháp.

Trong trường hợp thực sự thấy được thân tâm là pháp thì ngay đó có trí tuệ và từ bi, có sáng suốt, trong lành, thương yêu và thông cảm. Nhưng sau đó bản ngã có thể khởi lên cho rằng từ bi trí tuệ đó là thành tựu của nó. Thiền chính là khám phá lúc nào là pháp, vô vi vô ngã; lúc nào là ngã, hữu vi, tạo tác..

Nhớ lại quá khứ là một chức năng tự nhiên xuất hiện khi cần đến. Nhưng không cần phải chủ tâm "trở ngược về những gì đã xảy ra trong quá khứ, để nhìn ra bản ngã được tạo thành ra sao". Bởi vì không chừng ý đồ trở về này cũng phát xuất từ bản ngã. Chỉ cần nhận ra cái ta trong hiện tại thì tự nhiên thấy ra nó trong quá khứ đã diễn biến như thế nào. Nói là "chiêm nghiệm" nhưng thực ra chỉ chiêm nghiệm thật sự khi lắng nghe quan sát thực tại đang là, vì chỉ có thể nhớ lại quá khứ để suy ngẫm chứ không thể chiêm nghiệm quá khứ được. Đúng nghĩa từ chiêm nghiệm là quan sát sự kiện đang trải nghiệm. Nếu lo nhớ lại quá khứ để suy ngẫm thì không thể phát hiện được cái ta đang hiện hành ra sao, như vậy làm thế nào mà đánh bật được gốc của bản ngã? Chánh tư duy chỉ có khi có chánh tri kiến trên sự kiện thực tại. Thực tại đó có thể là một hình ảnh quá khứ đang tái hiện tự nhiên. Nhưng tự ý tư duy về quá khứ để tìm tòi thì đó không phải là chánh tư duy mà chỉ là hoạt động của lý trí, phần lớn hoạt động này là vọng niệm. Do đó, đức Phật dạy: "Quá khứ không truy tìm, tương lai không ước vọng, chỉ có pháp hiện tại, tuệ quán chính là đây" vậy.