Question 1

Kính thưa Thầy,

Con có 2 câu hỏi, xin Thầy giúp con.

1/ Quý sư dạy tứ niệm xứ là quán thân thọ tâm pháp.

Khi con ăn cơm, con thấy miệng con nhai, đó là con niệm thân; nếu con thấy ngon, đó là con đang niệm thọ; và con muốn ăn thêm, đó là con niệm tâm (tham). Nếu con ăn nhằm ớt quá cay, thì con niệm thọ cay, và con thấy bực mình tức là con niệm tâm (sân). Con phân tích như vậy có đúng không?

Còn niệm pháp là cái gì tiếp theo, con không biết, xin thầy giúp con một ví dụ.

2/ Hôm trước con hỏi thầy tâm xả là gì, Thầy trả lời rằng xả là không chấp, con lại càng mù tịt hơn.

Trong câu chuyện ông Sư nhận đứa con từ một cô gái chửa hoang, ông chỉ nói "thế à", rồi sau đó họ đến xin lỗi ổng cũng chỉ nói "thế à?", như vậy có phải là tâm xả không?

Tâm xả có phải là chỉ quan sát mà không phản ứng, không đòi hỏi phải thế này thế nọ phải không thưa Thầy?

Accepted Answer

1) Dùng những từ thân, thọ, tâm, pháp là để nói cho người nghe dễ nhận ra thôi. Không nên quá lệ thuộc vào ngôn ngữ để phân biệt, mà phải thấy ra trên thực tánh của những thực kiện ấy, thân như thế nào thấy như vậy, thọ như thế nào cảm nhận như vậy, tâm như thế nào biết như vậy, pháp như thế nào phát hiện như vậy. Cay, chua, nóng, lạnh... chỉ là vị giác, xúc giác, chúng có thể tạo ra cảm thọ chứ không phải là cảm thọ, khi nào những trạng thái này làm phát sinh khổ, lạc hoặc xả mới là thọ. Ngon dở là ý niệm chứ không phải cảm giác, nó có thể tạo ra cảm giác về tâm tức cảm xúc, chứ tự nó không phải là cảm thọ. Muốn ăn thêm cũng chưa hẳn là tham, muốn ăn thêm do nhu cầu tự nhiên thì chỉ là muốn hay cần (chanda) thôi chứ không tham (lobha). Do vậy, tốt nhất sự kiện hoặc trạng thái như thế nào thấy như vậy thôi đừng gọi tên để phân biệt gì cả. Khi thấy các đối tượng thân, thọ, tâm riêng biệt thì gọi là minh sát thân, minh sát thọ, minh sát tâm, nhưng khi thấy thân, thọ, tâm thành một tiến trình diễn biến tương giao hay quan hệ với nhau thì đó là minh sát pháp. Thí dụ thấy ngũ uẩn, thấy sự tiếp xúc của 6 căn, 6 trần, thấy 5 triền cái, thấy 7 giác chi, thấy Bốn Sự Thật... 2) Xả có nhiều loại: Về tính chất thái độ hành động xả là không thiện không ác. Về cảm thọ thì xả là không lạc không khổ. Về trạng thái tâm thì xả là tâm quân bình tự tại không thiên lệch, không chấp thủ. Quan sát với tâm xả hay gọi là tuệ xả là chỉ thấy biết mà không can thiệp, không phê phán, không phản ứng thuận nghịch.

Question 2

Thưa thầy, khi gặp chuyện đau khổ, con hành thiền, thận trọng chú tâm quan sát, liền thấy trong tâm thanh tịnh, không còn bị cuốn theo những ảo tưởng vẽ vời nữa. Nhưng trong tim con vẫn còn đau, con cũng không muốn cảm giác đau đó mất đi, mà vẫn tiếp tục quan sát nó. Thưa Thầy cho con hỏi, liệu con hành thiền như vậy đã đúng chưa, hay khi con hành thiền đúng thì cả ý nghĩ lẫn cảm giác đau khổ đó đều mất thì mới đúng? Con cảm ơn thầy ạ.

Accepted Answer

Con hành như vậy là đúng. Cảm xúc khổ (ưu) trong tâm mang tính tâm lý nên khi con cảm nhận rõ (thận trọng chú tâm quan sát hoặc trở về trọn vẹn tỉnh thức) thì nó liền biến mất và ngay đó con thấy tâm thanh tịnh, không còn ảo tưởng nữa. Nhưng cảm giác trên thân thì sinh diệt chậm hơn, do đó con sẽ phải tiếp tục nhìn rõ cảm giác đó để thấy sự sinh diệt của nó. Cảm xúc ưu trong tâm và cảm giác khổ trên thân không sinh diệt cùng lúc.

Question 3

Kính thưa Thầy. Con xin được hỏi.

Khi ngồi xuống nhắm mắt lại và thư giãn. Con không dụng tâm làm gì, thì tâm liền biết các ý niệm, khi các ý niệm lặng xuống thì nó liền biết đến toàn thân đang ngồi và cảm nhân toàn bộ hơi thở (cảm nhận thấy cả phòng xẹp và hơi thở vào ra ở mũi). Trên thân có cảm thọ gì thì nó biết.

Nhưng thưa thầy tâm cứ biết hết tâm niệm rồi chuyển sang cảm thọ, rồi chuyển sang hơi thở, nó cứ chuyển hết đề mục này sang đề mục khác. Như vậy con có nên dụng ý, đặt tâm theo dõi từng đề mục một, quan sát 1 đề mục từ lúc sanh ra cho đến lúc diệt thì mới để tâm tự nhiên chuyển sang đề mục khác?
Khi ngồi như vậy một thời gian có lúc tâm thiếu tỉnh giác, nó không biết rõ thân tâm, con liền để tâm vào phòng xẹp ở bụng một lúc cho tâm biết rõ, sau đó thư giãn và bỏ đi sự hướng tâm để tâm tự nhiên. Con tập như vậy có đúng không ạ?

Con xin cúi đầu đảnh lễ, cảm ơn Thầy !

Accepted Answer

1) Cách hành của con vẫn còn từ tầm nhìn của ý thức chứ chưa phải từ tánh biết hồn nhiên. Mặc dù, lúc đó tánh biết vẫn âm thầm tự chiếu, tự chuyển từ đối tượng này qua đối tượng khác một cách tự nhiên, nhưng con vẫn thấy đó là ý thức nên vẫn muốn dụng ý theo dõi. Thực ra khi cần dùng ý thức để theo dõi thì cứ dùng, nhưng nó chỉ hữu dụng trên bình diện khái niệm tục đế, chỉ khi tánh biết lặng lẽ chiếu soi một cách hồn nhiên trong sáng thì thực tánh chân đế mới hiển lộ. Ý thức muốn chuyển đối tượng và tánh biết tự chuyển đối tượng là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. 2) Khi thiếu tỉnh giác tức rơi vào tâm si do một trong 3 yếu tố: hôn trầm, trạo cử, nghi hoặc (nghĩa là lúc đó tâm buông lung, thất niệm và mất tỉnh giác) thì chỉ cần thấy rõ hiện trạng thiếu tỉnh giác đó và tâm liền tự nhiên trở lại trọn vẹn tỉnh thức với thực tại thân tâm đang là chứ không cần có chủ ý trở về một đối tượng nhất định nào như phồng xẹp nơi bụng hoặc nơi mũi, vì khi trở về một đối tượng nhất định con lại phải một lần nữa "bỏ đi sự hướng tâm" đó mới trả về tự nhiên được. Và trong chủ ý chọn lựa đối tượng để trở về đã vô tình để khái niệm tục đế xen vào, đánh mất cái biết tự nhiên vô vi vô ngã của trí tuệ.