Q: Thưa Thầy, <p Con có một thắc mắc mà từ hôm con nhập viện ra về đến nay con vẫn không hiểu được. Vốn là 2 hôm truớc con phải nhập viện vì một cơn đau dữ dội. Vào đến nhà thương bác sĩ cho con thuốc giảm đau và con chìm vào một giấc ngủ sâu. Sau đó tỉnh dậy con cảm nhận một sự hạnh phúc nơi chính bên trong con. Vì lúc đó con nhận ra... nếu lúc con ngủ sâu mà con chết đi, thì ai đau? ai tu? ai hiểu? ai biết? ai cố gắng? ai tạo tác? ai trở thành? ai gì gì...? Thực sự thì giải thích sao Thầy hỉ? Bây giờ trong con chỉ cảm nhận một cảm giác không không mà thôi, chứ giải thích con không giải thích được Thầy ạ. Con

Lúc đó nếu chưa giác ngộ giải thoát hoàn toàn thì tâm vẫn theo nghiệp lực cũ để tái sinh, tuy lúc đó không có cái ngã hữu thức nhưng cái ngã ngủ ngầm vẫn hiện hữu trong trạng thái vô thức. Còn trạng thái hạnh phúc có thể do trước khi sự kiện xảy ra con căng thẳng hoặc suy nghĩ quá nhiều nên sau cơn đau giấc ngủ sâu đã giúp con giải tỏa sự căng thẳng, lo nghĩ đó và nhờ vậy cân bằng được thân tâm trong trạng thái tự nhiên, vô tư.

Question 1

Kính thưa Thầy, Thầy giải đáp giúp con một thắc mắc sau ạ.

Sau một thời gian làm việc với đồng nghiệp, do đụng chạm một số vấn đề không như ý, tâm con chuyển từ ưa sang ghét và từ đó con dễ có thái độ đối kháng, bất hợp tác với anh ta.

Theo con hiểu thì trong bhavanga chứa vô số hình ảnh tích cực và tiêu cực về người đồng nghiệp nhưng khi đã có thành kiến thì hầu như các hình ảnh tiêu cực dễ khởi lên gây bực bội khó chịu (chỉ còn thấy các điểm xấu mà không thấy điểm tốt nữa). Thầy cho phép con hỏi là các hình ảnh trong tâm khởi lên có tuân theo một qui luật nào không ạ? Có thể chủ động tạo điều kiện để các hình ảnh tốt đẹp khởi lên để thay thế không ạ?

Con chúc Thầy sức khỏe thật nhiều!

Accepted Answer

Những tập khí (sankhāra) trong bhavanga hiện khởi qua hai cách:

Tự động khởi lên khi đủ nhân (lực nội tại của tập khí đó đủ mạnh) và đủ duyên (điều kiện kích hoạt từ bên ngoài phù hợp), thường xuất hiện trong giấc chiêm bao, hoặc lúc thiếu chánh niệm tỉnh giác. Thí dụ, khi đói bụng ý tưởng hay hình ảnh những món ưa thích đã từng ăn hiện ra (lúc thức), hoặc chiêm bao thấy những món ngon ấy (lúc ngủ).
Chủ động khởi lên khi có dụng ý (cetanā = tư tác) do thái độ hiện tại (tác nhân có dụng ý) trên một đối tượng (duyên) nào đó. Thí dụ, thấy một người mình ghét (duyên) liền nổi sân (thái độ hiện tại) và lập tức nghĩ đến (lôi ra) những hành vi xúc phạm của họ trong quá khứ đối với mình (tập khí được chủ động kích hoạt).

Cách xử lý đúng pháp:

a) Cách trực tiếp: Thường tinh tấn chánh niệm tỉnh giác đối với thực tại (Thận trọng chú tâm quan sát hoặc trở về trọn vẹn tỉnh thức với thân-tâm-cảnh hiện tại) để giúp hữu thức hóa vô thức.

b) Cách đối trị: Thường tập khí khởi lên do liên tưởng, có 3 loại liên tưởng bất thiện là tư tưởng dục, tư tưởng sân và tư tưởng hại nên có 3 tư tưởng thiện có thể đối trị được chúng là tư tưởng ly dục, tư tưởng vô sân và tư tưởng vô hại. Thí dụ khi sân thường liên tưởng đến những điều đáng ghét, lúc đó nên chủ động nghĩ đến những điều hay, điều tốt, điều đáng được thông cảm của đối tượng thì sân sẽ giảm và tâm từ sẽ tăng.

Question 2

Thầy cho con hỏi: khi con đang ngồi đây bất giác một ý nghĩ về việc gì đó, hay là nghĩ về việc trong tương lai, nhưng rồi con nhận ra điều đó, như thế có bị coi là "lấy đá đè cỏ" hay "làm nó ẩn vào vô thức" không ạ? Và nhận ra như thế có được gọi là "tỉnh giác" không? Con xin thầy chỉ bảo cho con. Con cám ơn thầy.

Accepted Answer

Nếu sự nhận ra ấy là trực nhận trung thực khách quan, không bị xen vào nhận định chủ quan của cái Ta tư tưởng thì đó chính là tỉnh giác. Chính sự tỉnh giác này giúp chuyển hóa ý nghĩ khởi lên từ vô thức, tức nói theo Phân tâm học thì đó là hữu thức hóa vô thức, nghĩa là giúp ý nghĩ đó thoát khỏi vô thức chứ không còn bị dồn nén trong vô thức nữa.

Question 3

Thưa Thầy, <p Con có một thắc mắc mà từ hôm con nhập viện ra về đến nay con vẫn không hiểu được. Vốn là 2 hôm truớc con phải nhập viện vì một cơn đau dữ dội. Vào đến nhà thương bác sĩ cho con thuốc giảm đau và con chìm vào một giấc ngủ sâu. Sau đó tỉnh dậy con cảm nhận một sự hạnh phúc nơi chính bên trong con. Vì lúc đó con nhận ra... nếu lúc con ngủ sâu mà con chết đi, thì ai đau? ai tu? ai hiểu? ai biết? ai cố gắng? ai tạo tác? ai trở thành? ai gì gì...? Thực sự thì giải thích sao Thầy hỉ? Bây giờ trong con chỉ cảm nhận một cảm giác không không mà thôi, chứ giải thích con không giải thích được Thầy ạ. Con

Accepted Answer

Lúc đó nếu chưa giác ngộ giải thoát hoàn toàn thì tâm vẫn theo nghiệp lực cũ để tái sinh, tuy lúc đó không có cái ngã hữu thức nhưng cái ngã ngủ ngầm vẫn hiện hữu trong trạng thái vô thức. Còn trạng thái hạnh phúc có thể do trước khi sự kiện xảy ra con căng thẳng hoặc suy nghĩ quá nhiều nên sau cơn đau giấc ngủ sâu đã giúp con giải tỏa sự căng thẳng, lo nghĩ đó và nhờ vậy cân bằng được thân tâm trong trạng thái tự nhiên, vô tư.