Question 1

Kính thưa thầy, xin Thầy hoan hỷ cho con hỏi. Bên Duy Thức họ nói rằng Ý Thức là người làm vườn, và Tàng Thức (Alaya) là thửa vườn, đất trồng. Người làm vườn (ý thức) vun xới, gieo trồng, nhưng chính thửa vườn (tàng thức) mới sinh ra hoa trái (tuệ giác).

Và con nghe bên Duy Thức dạy là mình phải đặt niềm tin vào sự vận hành của tàng thức (Alaya), vì nó phát sinh ra tuệ giác.

Thưa thầy việc ấy có đúng không, và khi thầy nói “để cho pháp vận hành”, điều này có giống với sự vận hành của tàng thức không? Kính xin thầy hoan hỷ chỉ dạy cho con. Con cũng ngại hỏi Thầy vì có lẽ hơi lý thuyết, nhưng không biết hỏi ai. Con kính cám ơn Thầy.

Accepted Answer

Abhidhamma (Vi Diệu Pháp) không nói như vậy, vì thực ra Tâm (Tánh biết) có 2 phần: Phần hữu thức và phần vô thức. Hữu thức bao gồm hoạt động của 6 thức nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân và ý thức. Vô thức bao gồm hoạt động của Ý Giới mà Duy Thức gọi là Mạt na thức và của Bhavanga mà Duy Thức gọi là A lại da thức. Hoạt động của vô thức tuy rộng lớn hơn hữu thức rất nhiều, nhưng không phải tuệ giác chỉ xuất phát từ vô thức (cũng không chỉ từ hữu thức) mà tuệ giác là tánh biết toàn diện (tâm) bao gồm cả hữu thức lẫn vô thức khi không còn bị cái ta ảo tưởng tham sân si (vô minh ái dục) che ám nữa. Giống như mặt trời tự chiếu sáng khi không còn bị mây che.

Question 2

Kính bạch Thầy, con xin thầy chỉ dạy giữa Tiềm thức và Vô thức có gì giống và khác nhau ạ. Con xin đảnh lễ Thầy.

Accepted Answer

Tiềm thức là trạng thái tiềm ẩn của tâm trước và sau một tiến trình tâm hiện khởi trên đối tượng của nó. Ví dụ mắt thấy đối tương sắc là một tiến trình tâm qua nhãn môn. Trước khi mắt thấy sắc thì tâm ở trạng thái tiềm thức, sau khi mắt thấy sắc thì tâm trở về trạng thái tiềm thức cùng với bản sao của tiến trình vừa trải nghiệm. Các tiến trình tâm hiện khởi như vậy là hoạt động của hữu thức, còn những hoạt động ngấm ngầm trong tiềm thức thì ý thức không biết được nên gọi là vô thức. Vậy vô thức chính là hoạt động tự nội của tiềm thức.

Question 3

Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ Thầy! Thưa Thầy trước đây khi gặp Thầy do không sáng suốt mà con đã tỏ ý không tôn kính Thầy. Nay con xin sám hối lỗi lầm mà con đã mắc phải. Kính mong Thầy từ bi tha thứ cho con.

Giờ con mong Thầy giải đáp giúp con thắc mắc như sau: Gần đây khi ngồi thiền những suy nghĩ khởi lên trong tâm có ít đi, song khi ngủ nó lại khởi lên nhiều hơn. Và con có thể cảm nhận được nó. Những suy nghĩ này tới suy nghĩ khác cứ nối tiếp nhau như từng đợt sóng. Nhiều khi con lại không hài lòng về việc này, con biết như vậy là còn mong cầu một trạng thái nào đó an ổn hơn. Nhưng con vẫn còn hoài nghi nhiều về điều này. Con xin Thầy giúp con được sáng tỏ. Con thành tâm biết ơn Thầy!

Accepted Answer

Có thể là trong khi ngồi thiền do mong cầu trạng thái yên ổn nên con đã ít nhiều dồn nén những cảm xúc hay tư tưởng vào tiềm thức, vì vậy mà con ít thấy có cảm xúc hoặc tư tưởng khởi lên. Chính những cảm xúc và tư tưởng bị dồn nén này đã trở thành tập khí hay những khuynh hướng vô thức, tạo lực xung động để xuất hiện thành những giấc chiêm bao. Và ngay cả ban ngày khi con không ngồi thiền để ổn định tâm, thì những xung động này vẫn xuất hiện dưới dạng những tạp niệm (mộng mị ban ngày). Con nên trở về trọn vẹn trong sáng với những hoạt động hàng ngày nhiều hơn để hữu thức hoá những xung động vô thức và nên bỏ dần thói quen ngồi thiền với ý dồn nén để được yên ổn. Thiền là để thấy ra cái thực (thực tánh pháp) chứ không phải để bám trụ hay đạt được bất kỳ trạng thái nào. Thay vì cố gắng định tâm để rồi vô tình tạo ra dồn nén, con chỉ cần buông thư cho thân tâm tự ổn định một cách tự nhiên thì con dễ dàng vào định sâu mà không tạo ra sự dồn nén nào của cái ta ý chí.