Nguyên lý tu tập

Chính khi trí tuệ hoàn toàn vô ngã thấy rõ pháp vận hành đúng với tánh tướng thể dụng của nó thì mới gọi là pháp không. Còn khi con muốn đạt pháp này bỏ pháp kia thì pháp mới thành hữu trong ảo tưởng của mình. Khi một vị Tu-đà-hoàn hoặc Tư-đà-hàm không còn thân kiến, hoài nghi và giới cấm thủ thì vị ấy không còn ảo tưởng về ngã, hay đã thấy rõ vô ngã, nhưng một số pháp dưới dạng tập khí ngủ ngầm trong tiềm thức vẫn còn, ví dụ như còn tham ngũ dục hoặc sân với pháp đối ngại. Ngay cả một vị A-na-hàm vẫn còn tham ái trong thiền định, ngã mạn, trạo cử, vô minh v.v... do đó những vị ấy vẫn còn gọi là bậc hữu học, nghĩa là tuy ngã không mà pháp chưa không. Cho đến khi tuệ giác hoàn hảo không còn pháp trói buộc nào nữa, một vị A-la-hán không những ngã không mà pháp cũng không.

Hãy thận trọng chú tâm quan sát mọi hoạt động của con. Quan sát những hành vi cử chỉ nhỏ nhặt của mình trong lúc đang làm việc sẽ giúp con sống trọn vẹn với thực tại, lúc đó ảo tưởng không phát sinh, chỉ cần con đánh mất thực tại (thất niệm) thì ảo tưởng liền xen vào ngay. Khi có ảo tường khởi lên con nhận diện nó và trở về với hoạt động đang diễn ra nơi công việc (ví dụ học bài, nấu bếp hay đi bộ chẳng hạn). Đừng buông theo ảo tưởng mà hãy sống với thực tại. Con nên vào mục Thư Viện đọc cuốn Sống Trong Thực Tại. Chúc con trở về với chính mình.

Đức Phật tùy căn cơ mà giảng pháp cho từng người, nhiều trường hợp một người chỉ nghe một bài kệ cũng đủ đắc đạo quả, vị khác chỉ nhìn cái khăn mà đắc đạo quả, trong khi học kinh luật chẳng nhớ gì cả. Do đó vào thời đầu căn cơ trình độ cao nên tuy đức Phật chưa ban hành giới định tuệ chế định mà rất nhiều vị đắc đạo quả Tứ Thánh. Về sau nhiều người căn cơ trình độ thấp hơn nên đức Phật phải vận dụng thêm giới định tuệ chế định thì họ mới hành được. Chính đức Phật kể lại rằng có nhiều vị Phật quá khứ không chế định giới luật mà tứ chúng trong thời kỳ ấy vẫn đắc đạo quả. Và chính đức Phật Gotama đã ban hành giới luật rồi mà vẫn dạy một vi tỳ kheo không cần giữ giới luật nào nữa, chỉ canh chừng cái tâm thôi, mà vị ấy lại đắc đạo quả, trong khi trước đó vị ấy giữ giới luật mà không đắc đạo quả được. Ngày nay cũng tùy trình độ căn cơ khác nhau nên người thì phải giữ giới luật, thu thúc lục căn, thiểu dục tri túc rất mực mà vẫn không đắc đạo quả gì, trong khi những người khác chỉ thận trọng chú tâm quan sát (minh sát) hay tinh tấn chánh niệm tỉnh giác (tuệ quán) là có thể giác ngộ giải thoát. Vậy ai căn cơ trình độ nào cứ tu theo mức độ của mình miễn sao giác ngộ giải thoát là được. Thực ra, trong lành, định tĩnh, sáng suốt và thận trọng, chú tâm, quan sát hay tinh tấn chánh niệm tỉnh giác là mức độ giới định tuệ mỗi người vốn đã có sẵn, cao hơn nhiều so với giới định tuệ chế định. Nếu không như vậy thì làm sao chư đại Thánh Tăng có thể đắc đạo quả trước khi đức Phật ban hành giới định tuệ chế định được?

Giống như người bệnh cần hỗ trợ thuốc để điều trị, cần xe lăn để di chuyển, cần nằm điều đưỡng hay nhiều phương tiện khác với mục đích có thể hồi phục sức khỏe để hoạt động lại bình thường. Trong khi đó người mạnh khỏe không cần những hỗ trợ đó mà vẫn đi đứng, làm việc, hoạt động bình thường và hiệu quả. Các hỗ trợ của giới định tuệ chế định cũng vậy, chỉ giúp cho người tu qua đó có thể phục hồi được sự tinh tấn chánh niệm tỉnh giác, thận trọng chú tâm quan sát và trong lành định tĩnh sáng suốt vốn sẵn có nơi mỗi người để giác ngộ giải thoát mà thôi.