Kính thưa Thầy,
Con cố gắng thận trọng, chú tâm, quan sát trong vài tuần nay thì con thấy mình chỉ làm được điều đó với 'quy mô' nhỏ lắm, mỗi lần chừng năm mười phút là con hoặc là bắt đầu lăng xăng, hoặc là bắt đầu chán nản, bức bối, thiếu điều muốn nghiến răng nghiến lợi. Mãi lâu sau mới quay trở lại quan sát tiếp, mà cũng chỉ được một tí ti thôi, rồi thì ngựa quen đường cũ. Nhưng như vậy cũng cho con thấy mình thường ngày sống trong 'vô thức' nhiều như thế nào.
Trong lúc bắc ghế ra cái sân 'tâm' để xem tuồng ở trỏng thì con thấy vừa bớt khổ mà cũng vừa khổ Thầy ạ.
- Bớt khổ ở chỗ, con bận lấy 'tâm' sắm vai khán giả thành ra cũng chẳng còn ai để mà diễn tuồng. Con nhìn tới nhìn lui, chẳng thấy sự việc gì mấy, vắng lặng. Đôi ba phút trôi qua mà tưởng như dài lắm. Trong mấy phút đó con chẳng khổ tí nào (mặc dù trước đó con vẫn đang trong chế độ u sầu khổ sở, khóc lóc, oán than,...). Thành ra giờ con thấy đúng là 'mọi sự do tâm mình mà ra', y như hình ảnh mà mình thấy trên tivi vậy, mình có thể 'chuyển kênh', muốn khổ thì cứ đế yên kênh 'mặc định' vậy mà khổ, muốn xả hơi thì bấm kênh 'thận trọng chú tâm quan sát' thì được xả hơi. Nhưng nhiều khi con muốn 'chuyển kênh' mà chuyển không được vì trên sân khấu đủ màn hát múa, bi ai, thương nhớ, lo âu, um sùm bát nháo, tuy nó làm mình khổ mà nó cũng hấp dẫn quá Thầy ơi!
Còn như kênh 'thận trọng chú tâm quan sát' thì bớt khổ nhiều lắm nhưng mà sao nó im lặng, vắng ngắt, và nhiều lúc con thấy chán quá. Nhiều khi cái sự im lặng và vắng ngắt đó cũng làm con hơi lo sợ vì con không quen với nó (nên con thường chuyển qua kênh 'mặc định' và tiếp tục buông tuồng trong cảm xúc khổ sở quen thuộc). Thầy cho con xin lời khuyên làm sao để con tập làm quen với kênh mới được không ạ? Hay là con đang làm gì sai?
Trong lúc thận trọng, chú tâm, quan sát, con nhận thấy là khi mà sự việc nó diễn ra theo lộ trình của nó mà không bị mình gán ghép nó vào những cái cũ mình đã có hay những cái mới mình mong cầu thì việc nào nó cũng như việc nào và có ra sao thì cũng chẳng có sao cả. Thí dụ, hiện giờ con thấy việc con đi học trễ, làm bài chậm, thiếu nợ học phí mấy tháng, ... nó cũng bình thường. Nhưng trước đây con buồn nhiều lắm, vì con nghĩ là nó bất thường, vì 'trước đây mình học cũng được mà, sao giờ ra nông nỗi này', rồi thì 'như vậy biết tới chừng nào mình mới làm xong việc cần làm', rồi lại 'ôi thôi tội nghiệp ba mẹ mình, thầy cô mình chắc cũng khổ vì mình lắm, bạn bè chắc cười chê mình,'... Tại con nhập nhằng, đem chuyện hiện tại ở đây ra so đo với chuyện cũ chuyện mới ở đông ở tây, nên con thất vọng và lo âu hết sức, đến nỗi còn âm mưu tự sát hết mấy phen. Còn khi con chốt lại, thử chỉ xem xét trong cái khuôn 'bây giờ và ở đây' và bỏ bớt mấy cái mong muốn mãnh liệt 'phải thế này, nên thế kia' thì mọi thứ trông đơn giản và chẳng gây đau đớn gì. Thì nó là như vậy thôi. Chuyện tình cảm cũng vậy. Nếu như con kể lể dông dài thì sẽ có nhiều tuyến nhân vật nọ kia, có kẻ xấu, có người bị hại, có lừa đảo, có vết thương. Còn như con chỉ quan tâm tới ngay lúc này thôi thì ai cũng như ai, tất thảy chỉ là một ít con người và một ít sự việc mà ý nghĩa cũng chẳng lấy gì làm to tát lắm.
Nhưng mà con thấy cũng hơi 'khổ' khi xét mình trong hoàn cảnh hiện tại vì con bị mất phương hướng Thầy ơi! Vì trước đây con có một 'hệ tọa độ' chuẩn (do con tự ép dầu ép mỡ mà đưa ra cho mình), dựa vào đó con sẽ thấy mình cần phải làm gì, làm thế nào, tiến độ và tốc độ ra sao. Bây giờ thì con chẳng nhất thiết muốn gì, hệ tọa độ đó trông lại có vẻ vớ vẩn. Bài vở thì con vẫn làm, con đường con chọn thì con vẫn đi, nhưng không 'sống mái' với nó, thành ra cũng có người hỏi con tại sao. Nước lên cao rồi mà sao con chưa nhảy? Bộ con bất đắc chí sao? Bộ con chưa thấy quan tài chưa đổ lệ sao? Bộ con tính cho mọi người một phen ê chề, thất vọng hay sao? Bộ con đợi cái trát đòi hoàn trả toàn bộ học bổng bao năm nay lại để mình phá sản một cuộc thật hoành tráng, báo cha, hại mẹ, thì mới sáng mắt ra hay sao? Bộ con tính đóng vai em bé vô ưu vô lo ở cái lứa tuổi trưởng thành này hay sao? v.v... và v.v...
Trước đây chẳng ai nhắc thì con đã sợ phát khiếp lên, còn bây giờ thì con chẳng thấy vấn đề gì cả. Trong cái khuôn 'bây giờ và ở đây' thì con thấy mình vẫn an ổn như thường, con có vấn đề của mình nhưng con không thấy chuyện lên gân 'sống mái một phen' là cần thiết. Con cứ 'đủng đỉnh đi'. Nhưng con không biết thái độ và hành vi của mình như vậy có sai và có ích kỷ không thưa Thầy? Nhiều khi con muốn 'trở lại lối xưa', uống thật nhiều cafe và viết thật nhiều chữ nghĩa, trả hết nợ đèn sách, gật đầu lấy chồng thật mau, xong hết nghĩa vụ phận sự với các bên, rồi thì lúc đó mình sẽ 'có quyền' mà thong dong, tự tại, không ai tới hỏi thăm, đôn đốc - còn bây giờ theo lý thì con không có cái quyền đó mà phải cật lực lên. Nhưng có một cái gi đó cản con lại, mà con nghĩ là chính con - đang ghìm mình lại. Con hiện mất phương hướng - một mặt con muốn bơi ngược dòng, tìm lại phương hướng theo cách cũ mà con vẫn biết, mặt khác con muốn buông trôi, trôi đi đâu cũng được.
Con xin lỗi Thầy con viết dông dài quá, chuyện nọ xọ chuyện kia. Nếu Thầy có lời khuyên nào cho con, con thật trân quý lắm vì tự con thì con hết biết phải trái đúng sai gì rồi. Con chẳng biết phải làm thế nào nữa. Con xin cám ơn Thầy.
Con giỏi thật, có thể diễn tả tâm trạng khá chi ly khúc chiết, như một nhà văn về môn tâm lý học hoặc phân tâm học vậy đó. Có điều việc so sánh hai "kênh" của con chưa đúng lắm, và có lẽ vì vậy con cảm thấy lúng túng khi cho rằng một là phải "vào khuôn" hai là buông theo "ngựa quen đường cũ". Hai kênh kiểu đó có vẻ giống như con đang xem hai kênh cùng một lúc trên hai TV khác nhau thì đúng hơn: Một kênh bên TV này đang diễn bi hài kịch rất sống động, một kênh bên TV kia chiếu cảnh hoang sơ rất tĩnh mịch. Nhưng vì con phải nhìn qua nhìn lại, bên nào cũng hay nên đâm ra phân vân chọn lựa và hậu quả là không xem được bên nào trọn vẹn, xem bên này thì mất bên kia, mà con thì không muốn bỏ bên nào! Ôi, cuộc đời thật khó khi phải bắt cá hai tay, đúng không? Tâm trạng của con là thế đấy!
Thầy sẽ đưa ra hai kênh khác để tùy con chọn lựa, chọn kênh nào tùy con, kênh nào con cũng đều học được bài học quý giá của nó, vì tuy hai kênh nhưng cùng diễn duy nhất một sự kiện mà thôi. Kênh thầy nói đây không phải là hai kênh hai sự kiện khác nhau, mà là hai thái độ khác nhau khi nhìn về cùng một sự kiện. Sự sống chỉ duy nhất một kênh "thực kiện" đang là cho mỗi người mà thôi, còn kênh kia chỉ toàn là "ảo ảnh" mộng mơ. Thí dụ như con đang lái xe thì việc lái xe là thực kiện của sự sống đang diễn ra tại đây và bây giờ. Nếu con biết thận trọng chú tâm quan sát vào thực kiện đang lái xe, thì con sẽ lái an toàn thoải mái, suôn sẻ, không bị chi phối bởi điều gì thì sẽ không phân tâm mệt mỏi, và tất nhiên sẽ không gây ra tai nạn, đó là kênh thứ nhất. Nếu con vừa lái lái xe (thực kiện duy nhất đang là) vừa nghĩ đến yêu đương hay thù hận nơi một ảo ảnh quá khứ, tương lai nào đó, hoặc con bị thu hút vào một hình ảnh hấp dẫn bên ngoài thì con đang rơi vào kênh thứ hai (không phải là sự kiện hiện thực mà chỉ là mộng ảo). Sự sống luôn đồng nhất nơi thực tại đang là, duy nhất một kênh, chỉ có thái độ sống mới phân tâm, đa kênh, đa hệ.
Có thể con hiểu chưa chính xác từ buông, từ thực tại (sự sống) ngay đây và bây giờ, và cụm từ thận trọng chú tâm quan sát chăng? Con xem buông là từ bỏ kênh "mặc định" của đời sống. Nhưng thế nào là "mặc định" của đời sống do tâm trí quy ước và thế nào là "mặc nhiên" của đời sống được vận hành theo nguyên lý của pháp. "Mặc định" cũng có hai loại: Mặc định đúng tốt và mặc định sai xấu. Thận trọng chú tâm quan sát là để phát hiện ra đâu là mặc định, đâu là mặc nhiên (chân tánh) của đời sống, và nếu là mặc định thì đó là mặc định đúng tốt hay sai xấu, chứ không phải "muốn khổ thì cứ đế yên kênh 'mặc định' vậy mà khổ, muốn xả hơi thì bấm kênh 'thận trọng chú tâm quan sát' thì được xả hơi" như con nói. Con có thể phát triển mặt "mặc định" tích cực đúng tốt của đời sống bằng cách thận trọng chú tâm quan sát để không rơi vào mặt "mặc định" tiêu cực sai xấu thì vẫn được hạnh phúc, đâu phải mặc định nào cũng khổ. Dù là "mặc nhiên" con cũng cần thận trọng chú tâm quan sát để thấy ra sự sống động, phong phú, kỳ diệu, nhiệm mầu của nó, nếu không con sẽ chỉ thấy "im lặng, vắng ngắt, và... thấy chán quá" như con nhận xét. Như vậy, cả hai mặt "mặc định" và "mặc nhiên" đều cần có sự thận trọng chú tâm quan sát thì đời sống mới không thiên chấp một bên.
Trao đổi
Đăng nhập để cùng trao đổi về câu này.